Η περιοχή παρουσιάζει φαράγγια, αλλά λόγω των πετρωμάτων της και της καρστικότητας της ευρύτερης περιοχής, τα περισσότερα από αυτά είναι χωρίς νερό, αλλά πολύ ιδιαίτερα, συνδυάζοντας τα επιβλητικά  πυργώδες πετρώματα, την πλούσια χλωρίδα και πανίδα και την Ηπειρώτικη αρχιτεκτονική!

Τα ανεξερεύνητα φαράγγια της περιοχής ανέμεναν προκλητικά εδώ και χιλιάδες χρόνια, τον ερχομό των ανθρώπων των φαραγγιών!

Τα Ζαγοροχώρια είναι ένα δίκτυο από 46 πανέμορφα χωριά.

Χωριά με ζωή ή με ηρεμία, χωριά με απίστευτη θέα ή χωριά μέσα στο δάσος.

Δάση αλλά και ξερές κορυφές, πεντακάθαρα ποτάμια όπως ο Βοϊδομάτης, αλλά και αλπικές λίμνες, όπως οι δρακόλιμνες.

Στα Ζαγοροχώρια ο επισκέπτης επίσης μπορεί να θαυμάσει την παραδοσιακή αρχιτεκτονική από πέτρα και ξύλο που είναι τα κύρια υλικά από τα οποία φτιαχνόντουσαν και φτιάχνονται ακόμη τα σπίτια.

Το φαράγγι του Βίκου αποτελεί μαζί με τον Βοϊδομάτη, τον πυρήνα του Εθνικού Δρυμού Βίκου – Αώου.

Η πλούσια βλάστηση, τα σπάνια είδη ζώων και πουλιών που φιλοξενεί, τα κρυστάλλινα νερά του ποταμού που το διασχίζει αναμφισβήτητα εντυπωσιάσουν και προκαλούν δέος!

Τρία είναι τα επίκεντρα του canyoning στην περιοχή των Ζαγορίων.

Το Πάπιγκο, η Κλειδωνιά και το Βραδέτο.

Βορειοδυτικά των Ιωαννίνων, το δυτικό Ζαγόρι περιλαμβάνει ορισμένα από τα δημοφιλέστερα, και ίσως ομορφότερα χωριά της περιοχής.

Ο ποταμός Βοϊδομάτης αποτελεί ένα από τα μαγευτικότερα τοπία της περιοχής, το ιδανικότερο, ίσως σκηνικό για πεζοπορικές διαδρομές, ατελείωτες περιηγήσεις και rafting όλο το χρόνο!

Τα καταγάλανα νερά του, έχουν σταθερή θερμοκρασία 4 βαθμών Κελσίου.

Πλησιάζοντας στο Πάπιγκο και περνώντας τον Βοϊδομάτη από την γέφυρα της Αρίστης, αρχίζεις να νοιώθεις έντονα τα μεγαλουργήματα της φύσης και την πρόκληση να φτάσεις ποιο κοντά τους!

Για τους λάτρες του canyoning υπάρχει μια εξαιρετική  διαδρομή, η οποία ομορφαίνει ακόμα περισσότερο, όταν σμίγει με τον Βοϊδομάτη.

Βρίσκεται πριν το Πάπιγκο και τέμνεται από τον κεντρικό δρόμο και είναι διαδρομή με πολύ εύκολη πρόσβαση.

Συγκεκριμένα ανεβαίνοντας για Πάπιγκο, μόλις τελειώσουν οι απότομες ανηφορικές στροφές, θα δείτε ένα εικονοστάσι (Αγ. Παρασκευή).

Δίπλα βρίσκεται μια ξερή κοίτη ρέματος όπου αμέσως μετά από 100 μέτρα περίπου περπάτημα, γίνεται ένα απότομο κι αξιόλογο φαράγγι με διαδοχικές καταβάσεις, που καταλήγει στο Βοϊδομάτη με μεγάλο ραπέλ 40 μέτρων.

Το ρέμα ονομάζεται Ζαβογιάννη (εν συντομία Ζάβος) και τροφοδοτείται με νερό από μια μεγάλη λεκάνη δυτικά του Πάπιγκου.

Στο ρέμα τρέχει λίγο νερό σχεδόν όλο το χρόνο, αλλά  μόνο στο πάνω μέρος του, δηλαδή από εκεί που το τέμνει ο δρόμος και πάνω.

Το πάνω μέρος δεν έχει κανένα ενδιαφέρον σαν φαράγγι, ενώ από τον δρόμο και κάτω το ρέμα του Ζάβου, πέφτει πάνω στα ψηλά και κάθετα τοιχώματα του Βοϊδομάτη, με αποτέλεσμα να δημιουργείται μια αξιόλογη διαδρομή, αλλά χωρίς νερό, λόγω της καρστικότητας των πετρωμάτων, αλλά με όμορφο διάκοσμο και στενά τοιχώματα.

Οι 17 διαδοχικές καταβάσεις για μήκος μόλις 300 μέτρων, τα εξαίρετα γλυπτά και η επιβλητική βοή του ποταμού όσο η διαδρομή πλησιάζει στο μεγάλο φαράγγι του Βοϊδομάτη, είναι οι λόγοι που κατατάσσεται ως το καλύτερο φαράγγι στην περιοχή.

Ένα μεγάλο δέος νιώθεις στο τελείωμα του φαραγγιού, μόλις στέκεσαι κρεμασμένος κάθετα πάνω από τον Βοϊδομάτη (περίπου 80 μέτρα), με θέα τους πύργους της Αστράκας, το φαράγγι του Βίκου, τα πρασινογάλαζα νερά του ποταμού και ίσως κάποιες από τις χιονισμένες κορυφές της Τύμφης!

Το τέλος της διαδρομής, όπου είναι και η καλύτερη εμπειρία, γίνεται με 3 τεχνικές αλλαγές (οριζόντια τραβέρσα 7 μέτρων, κάθετη τραβέρσα 20 μέτρων και ραπέλ 40 μέτρων).

Μετά την προσγείωση στις όχθες του Βοϊδομάτη, είναι αδύνατον να αντισταθείς και να μην βουτήξεις στα παγωμένα νερά του ποταμού.

Η χρήση στολής νεοπρέν δεν είναι απαραίτητη κατά την διάρκεια της κατάβασης του φαραγγιού, αλλά είναι απαραίτητη για τη διάσχιση του ποταμού, αφού σε αρκετά σημεία χρειάζεται να περάσεις κολυμπώντας από τη μία όχθη στην άλλη, αλλά και για την εξασφάλιση της πλευστότητας.

Όποια εποχή κι αν κάνετε τη διαδρομή, ακόμα και με καύσωνα το καλοκαίρι, μπαίνοντας στο Βοϊδομάτη θα αισθανθείτε στα χέρια σας τη χαμηλή θερμοκρασία του νερού.

Η διάσχιση του τμήματος του Βοϊδομάτη, από το φαράγγι μέχρι τη γέφυρα της Αρίστης είναι λιγότερο από μία ώρα και είναι το κερασάκι στη τούρτα κι αυτό που πραγματικά ομορφαίνει και ζωντανεύει τη διαδρομή.

Ήμουν επικεφαλής της ομάδας αρματώματος του φαραγγιού Ζάβος  στις 4 Μαΐου 2008, καθώς επίσης και στις 26 Μαΐου 2011 όπου ενισχύθηκαν όλες οι αγκυρώσεις της διαδρομής.

Σήμερα η διαδρομή διαθέτει πολύ καλής ποιότητας αγκυρώσεις και μπορεί να την διασχίσει άνετα μια ομάδα, εντός τεσσάρων ωρών.

Τεχνικά στοιχεία

• Μήκος φαραγγιού: 650 μέτρα
• Υψόμετρο αφετηρίας: 790 μέτρα
• Υψόμετρο τερματισμού: 520 μέτρα
• Υψομετρική διαφορά: 270 μέτρα
• Μεγαλύτερος καταρράκτης: 40 μέτρα
• Μήκος διάσχισης Βοϊδομάτη: 2,8 χιλιόμετρα
• Χρόνος κατάβασης: 3 ώρες
• Χρόνος διάσχισης ποταμού: 1 ώρα
• Προτεινόμενη περίοδος: όλο το χρόνο εφ’ όσον είναι δυνατή η διάσχιση του ποταμού.

Γιώργος Ανδρέου.

Εκπαιδευτής-Οδηγός καταβάσεων φαραγγιών

Έχει συνεχή ροή όλο το χρόνο και τροφοδοτείται από μια μεγάλη ορεινή λεκάνη από τη θέση Ψαρθί στα 1383 μέτρα υψόμετρο, όπου βρίσκεται και το ομώνυμο ορειβατικό καταφύγιο.

Το Παναχαϊκό όρος καταλαμβάνει το βόρειο και κεντρικό τμήμα του Νομού Αχαΐας. Έχει πάρει την ονομασία του λόγω της θέσης του στον νομό.

Το ψηλότερο σημείο του Παναχαϊκού είναι η κορυφή Πύργος του Παλαβού 1.928 μ. κι ακολουθούν ο Βοϊδιάς 1.836 μ, του Γιώργη 1.804 μ, ο Μπάρμπας 1.613 μ. και η Κρανιά 1.304 μ.

Οι περισσότερες κορυφές του προσφέρουν θέα προς τον Πατραϊκό κόλπο και τη Στερεά Ελλάδα.

Από το Παναχαϊκό πηγάζουν οι ποταμοί Γλαύκος, Φοίνικας και πολλά ακόμη μικρότερα ορεινά ποτάμια.

Έχει δεκάδες διακλαδώσεις και πρόβουνα που αποτελούν ένα είδος γεωφυσικής γέφυρας με τον Ερύμανθο και το Χελμό.

Ανήκει στη γεωλογική ζώνη Ωλενού – Πίνδου και αποτελείται κυρίως από φλύσχες.

Έντονα συναντάμε γκρεμούς, χαράδρες και φλύσχες με σχετικά ομαλές κορυφές, φαράγγια και ρέματα.

Το Παναχαϊκό είναι από τα πιο ασταθή γεωλογικά εδάφη της χώρας.

Οι κατολισθήσεις είναι σύνηθες φαινόμενο και η πρόσβαση στα φαράγγια πρέπει να γίνεται μόνο με καλοκαιρία.

Το χωριό που βρίσκεται δίπλα στο φαράγγι ονομάζεται Πουρναρόκαστρο.

Το Πουρναρόκαστρο είναι μικρό χωριό της Αχαΐας, βρίσκεται στους πρόποδες του Παναχαϊκού όρους με υψόμετρο 650 μέτρα και ανατολικά της Πάτρας, όπου απέχει 13 χιλιόμετρα οδικώς από το κέντρο της.

Κύριο χαρακτηριστικό της περιοχής είναι η εναλλαγή του τοπίου σε σχετικά μικρές αποστάσεις, το κακοτράχαλο εδάφος, καθώς και η εξαιρετική θέα που προσφέρει με φόντο σχεδόν ολόκληρη την Πάτρα και την ευρύτερη περιοχή της, καθώς και μεγάλο μέρος της δυτικής Αχαΐας, τον Πατραϊκό κόλπο και την Αιτωλοακαρνανία στο βάθος.

Σημείο αναφοράς του χωριού είναι ο λόφος που βρίσκονται τα ερείπια του φράγκικου κάστρου και ο ναός του Προφήτη Ηλία, χτισμένος το 1851.

Ο πύργος βρίσκεται σε λόφο βόρεια του χωριού και είναι μάλλον κατάλοιπο κάστρου που υπήρχε στο σημείο. Ιστορικά αναφέρεται στις λίστες με τα φέουδα κι ως Πριναρόκαστρο ή Καμερόκαστρο ή Κουμερόκαστρο και χτίστηκε τον 14ο αιώνα.

Στο χωριό βρίσκεται επίσης το Κέντρο Περιβαλλοντικής Πληροφόρησης Παναχαϊκού Όρους που έχει ως βασικό σκοπό την ανάδειξη του Παναχαϊκού καθώς και την ευαισθητοποίηση και πληροφόρηση σχετικά με το φυσικό και πολιτιστικό πλούτο της γύρω και της ευρύτερης περιοχής.

Η Ελικίστρα που πήρε την ονομασία και το φαράγγι, είναι χωριό που βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 380 μέτρα, κάτω από το Πουρναρόκαστρο και πολύ κοντά στη Πάτρα.

Το φαράγγι το τέμνει ο δρόμος προς το καταφύγιο και το χωρίζει σε δύο μέρη.

Προσπερνώντας το χωριό με κατεύθυνση το ορειβατικό καταφύγιο Ψαθρί κι ακολουθώντας τη σήμανση, μετά από 1χλμ βατό χωματόδρομο συναντάμε ανοιχτό τμήμα του φαραγγιού με χαρακτηριστικό τις παλιές πέτρινες πεζούλες χτισμένες το 1954.

Ένα έργο που έγινε εκείνη την εποχή για την συγκράτηση του χειμάρρου και των φερτών υλικών που παρασύρει από ψηλά.

Το σημείο που το τέμνει ο δρόμος, υπάρχει χώρος για στάθμευση.

Για να πάμε στο πάνω μέρος ακολουθούμε μονοπάτι έχοντας το φαράγγι στ’ αριστερά μας.

Μετά από 20’ ευχάριστης πεζοπορίας ήπιας κλίσης περνώντας από δάσος με έλατα και κυπαρίσσια, προσεγγίζουμε το φαράγγι.

Ξεκινώντας από το μονοπάτι, στην αρχή κατευθύνεται προς μια πεζούλα ενός διπλανού ρέματος, όπου υπάρχει κι ένας πλάτανος.

Από εκεί πρέπει να πάρουμε ένα καθαρό κι ευδιάκριτο ανηφορικό μονοπάτι με κάθετη κατεύθυνση προς το φαράγγι, ενώ αμέσως μετά, το ίδιο μονοπάτι θα αρχίζει να κινείται παράλληλα με το φαράγγι και να έχουμε θέα προς αυτό.

Λόγω του ότι ο βηματισμός μας μπορεί να προκαλέσει μικρές καταπτώσεις βράχων θα πρέπει να κινούμαστε αρκετά προσεκτικά, ενώ το πρώτο ραπέλ πρέπει να γίνει από δένδρο που βρίσκεται στην δεξιά όχθη, όπως κατεβαίνουμε.

Στη συνέχεια υπάρχουν τοποθετημένα σε όλους του καταρράκτες, μεταλλικά αγκύρια.

Το σύνολο των καταρρακτών είναι 6, με ύψη από 3 έως 23 μέτρα, ενώ στη διαδρομή υπάρχουν κι αρκετά σημεία που γίνεται κατάβαση με αντιστηρίξεις.

Ο μεγαλύτερος καταρράκτης χωρίζεται σε δύο τμήματα και είναι το ομορφότερο σημείο του φαραγγιού, μιας και στο σημείο αυτό το φαράγγι γίνεται πολύ στενό και με ψηλά τοιχώματα.

Στην διαδρομή δεν συναντάμε πουθενά βαθιές λίμνες, γιατί είναι κεκαλυμμένες από τα φερτά υλικά.

Μετά από 2,5 ώρες μέσα στο φαράγγι, καταλήγουμε στο χώρο στάθμευσης.

Από εκεί και κάτω υπάρχει άλλη διαδρομή με μεγαλύτερους καταρράκτες από το πάνω μέρος.

Το δεύτερο μέρος αποτελείται από 5 απανωτούς καταρράκτες με ύψη από 8 έως 25 μέτρα.

Μικρή διαδρομή αλλά με συνεχόμενα ραπέλ χωρίς καθόλου περπάτημα.

Η μεγαλύτερη κατάβαση βρίσκεται στο τέλος κι εκεί το φαράγγι ανοίγει.

Από εκεί και κάτω μέχρι το χωριό της Ελικίστρας, δεν έχει κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον και υπάρχουν κι αρκετές παλιές πέτρινες πεζούλες.

Η έξοδος γίνεται ακριβώς μετά από 250 μέτρα από τον τελευταίο μεγάλο καταρράκτη, από τα αριστερά όπως κατεβαίνουμε, αναρριχώντας από ένα παλιό εγκαταλειμμένο μονοπάτι προς Πουρναρόκαστρο.

Υπολογίστε περίπου μισή ώρα μέχρι να βγείτε στο χωματόδρομο.

Από τον χωματόδρομο μέχρι το σημείο στάθμευσης περπατάτε για 1χλμ.

Το φαράγγι το αγκυρώσαμε παρέα με τον Γιάννη Δουμουλιάκα και Βασίλη Παπαβασιλείου, για εκπαιδευτικό σκοπό για την 6^η ΕΜΑΚ.

Η αγκύρωση δεν έγινε μόνο με σκοπό την ασφαλή κατάβαση των ομάδων και την αποφυγή μεγάλων ποσοτήτων νερών, αλλά και για την εκπαιδευτική εξοικείωση όσων ασχολούνται με το canyoning.

Το φαράγγι είναι έτοιμο να υποδεχθεί όλους τους φίλους του canyoning.

Εντός του φαραγγιού και σε συγκεκριμένα σημεία, βρέθηκαν απομεινάρια πολύ παλαιών αγκυρώσεων, τοποθετημένων στα χαμηλότερα σημεία των βράχων, όπου τα νερά και τα φερτά υλικά εξαφάνισαν, αφήνοντας μόνο το χρώμα της σκουριάς βαμμένο στο βράχο, που δύσκολα κι αυτό διακρίνεται.

Γιώργος Ανδρέου.

Εκπαιδευτής – οδηγός καταβάσεων φαραγγιών

Η κατοχή τους ήταν για αιώνες, μέχρι σχετικά πρόσφατα, σημαντική για όποιον είχε επιδιώξεις κυριαρχίας στον ευρύτερο θαλάσσιο χώρο της Ανατολικής Μεσογείου και ήθελε να ελέγχει τους θαλάσσιους δρόμους της.

Τα Κύθηρα είναι ένα αληθινά ιδιαίτερο νησί ανάμεσα στα πολλά όμορφα νησιά της Ελλάδας, έχουν ποικιλία μορφολογική, πολιτιστική, ιστορική και γεωλογική.

Η θέση τους πάνω στα όρια του Ελληνικού τόξου, τους χάρισαν μια έντονη γεωλογική ιστορία, η οποία με την σειρά της τα προίκισε με μιαν ιδιαίτερη φυσική ομορφιά, ενώ η θέση τους στην Μεσόγειο, πάνω στους πανάρχαιους ναυτικούς της δρόμους, τα έκαναν πεδίο ανάπτυξης του πολιτισμού, πράγμα που γίνεται αμέσως γνωστό στον επισκέπτη, μέσα από τα μνημεία τους και τον οικιστικό τους χαρακτήρα.

Ο συνδυασμός αυτής της ξεχωριστής φυσικής ομορφιάς με τον παραδοσιακό χαρακτήρα των οικισμών και της κοινωνίας,  δίνουν στα Κύθηρα διαφορετικότητα.

Εκεί ανταμώνουν όλες οι θάλασσες.

Το Αιγαίο με το Ιόνιο, η Ανατολική με την Δυτική Μεσόγειο, αλλά και η Κρήτη με την κυρίως Ελλάδα.

Είναι ένα νησί μετρίου μεγέθους για τα ελληνικά δεδομένα (280 τετ.χλμ, ή αλλιώς, το δέκατο-έβδομο σε μέγεθος νησί της Ελλάδας).

Το νησί έχει πλούσια και σύνθετη γεωτεκτονική ιστορία που το έχει προικίσει με μοναδική φυσική ομορφιά και μορφολογικό πλούτο.

Είναι ένας πεζοπορικός παράδεισος για τους λάτρεις της φύσης και της περιήγησης.

Ταυτόχρονα ο πλούτος των παραδοσιακών οικισμών του και των μεσαιωνικών μνημείων του, δίνει στον επισκέπτη την ευκαιρία να ζήσει μιαν άλλη Ελλάδα, πιο αυθεντική και πιο νοσταλγική.

Τέσσερις περιοχές των Κυθήρων έχουν ανακηρυχθεί σαν Τοπία Ιδιαιτέρου Φυσικού Κάλλους: το σύμπλεγμα της Χώρας με το Κάστρο και το Καψάλι, η περιοχή του Μυλοπόταμου, η παραλία Καλαδί και το φαράγγι της Παλαιοχώρας.

Η βόρεια και η ανατολική πλευρά τους, καθώς και επτά βραχονησίδες (Πρασονήσι, Δραγονέρα, Αντιδραγονέρα, Αυγό, Καπέλο, Κουφό και Φιδονήσι), έχουν ανακηρυχθεί προστατευόμενες περιοχές στο διεθνές δίκτυο βιοτόπων NATURA 2000.

Στο νησί σχηματίζονται κι αρκετά φαράγγια, όπου σε κάποια από αυτά γίνεται και canyoning.

Δεν είναι κάποιας ιδιαίτερης δυσκολίας, με καταρράκτες μέχρι 15 μέτρα ύψος, ενώ αναλόγως την εποχή, σε κάποια από αυτά τρέχει και νερό.

Ξεχωρίζει το φαράγγι του Μυλοποτάμου που είναι και πολύ γνωστό, το οποίο έχει διαρκή ροή νερού όλο σχεδόν το χρόνο.

Τα Κύθηρα είναι ένας προορισμός που απευθύνεται σε μεγάλο φάσμα τουριστικών ενδιαφερόντων: παραθεριστικό, φυσιολατρικό, πεζοπορικό, αρχαιολογικό και θρησκευτικό τουρισμό.

Η τοποθεσία Μύλοι βρίσκεται στο παραδοσιακό χωριό Μυλοπόταμος δυτικά στα Κύθηρα.

Περιοχή με τρεχούμενα νερά που οι πηγές τους αναβλύζουν από την κεντρική πλατεία του χωριού, και δημιουργούν τον γνωστό καταρράκτη Νεράιδα, συνεχίζοντας την πορεία τους κατά μήκος της λαγκαδιάς, καταλήγοντας μέχρι τη θάλασσα.

Από εκεί ξεκινάει και η διαδρομή του φαραγγιού του Μυλοποτάμου.

Σε όλη την διαδρομή της λαγκαδιάς υπάρχει τρεχούμενο νερό, που ουσιαστικά αναδημιουργεί το τοπίο, σχηματίζοντας βάθρες που με τη σειρά τους καταλήγουν σε μικρούς καταρράκτες, δημιουργώντας ένα ανεπανάληπτο σκηνικό φυσικής ομορφιάς ανάμεσα σε αιωνόβια πλατάνια και πολύ πλούσια βλάστηση.

Διαδρομή κατάλληλη για canyoning με αρκετές εξόδους, μιας και το μονοπάτι κινείται παράλληλα με το φαράγγι.

Εύκολη και ενδιαφέρουσα διαδρομή canyoning που συνδυάζει όμορφη φύση, πολιτισμό, αρχιτεκτονική και ιστορία!

Στο παρελθόν το άφθονο τρεχούμενο νερό έκανε την περιοχή τόπο εκμετάλλευσης, με την δημιουργία εκεί πολλών νερόμυλων.

Η συνεχείς ροή του νερού και η διοχέτευσή του μέσα από ένα σύνθετο δίκτυο από αυλάκια που οδηγούσε στους νερόμυλους και στα περιβόλια, μετέτρεψε την περιοχή σε τόπο εμπορικής δραστηριότητας.

Σήμερα σώζονται σε σχετικά καλή κατάσταση 5 μύλοι, ένας από αυτούς έχει ανακαινισθεί πλήρως, ενώ παλιά στην περιοχή υπήρχαν περίπου 25.

Ο συνδυασμός canyoning σε μια ρεματιά που κάποτε άκμαζε ένας τόσο μεγάλος πολιτισμός, είναι κάτι μοναδικό!

Η κατάληξη του φαραγγιού είναι στην παραλία Καλάμι και στο μέσο της διαδρομής τέμνεται από τον δρόμο κι έτσι την χωρίζουμε σε δύο μέρη.

Χαρακτηριστικό της πρώτης διαδρομής είναι τα τρεχούμενα νερά του κι ότι ξεκινάει από το μονοπάτι που οδηγεί στους παλιούς Μύλους μέσα από το χωριό.

Διασχίζοντας το φαράγγι και μόλις στερέψει το νερό, σε κάνα μισάωρο τελειώνει και η διαδρομή, αφού συναντάει τον δρόμο.

Ο χρόνος που χρειάζεται για την πάνω μέρος του Μυλοποτάμου, είναι δύο με τρείς ώρες.

Το δεύτερο μέρος του Μυλοποτάμου, κάτω από το δρόμο, ξεκινάει από το μοναστήρι της Παναγίας Ορφανής  που αφήνουμε το όχημά μας κι ακολουθούμε το μονοπάτι που τέμνει το φαράγγι από ένα μονότοξο πέτρινο γεφύρι.

Κάτω από τη γέφυρα σχηματίζονται δύο όμορφοι στενοί καταρράκτες και η διαδρομή μέχρι την παραλία είναι αρκετά ενδιαφέρουσα με στενούρες κι όμορφα ραπέλ, αλλά χωρίς νερό.

Τελειώνοντας στο Καλάμι η έξοδος από την παραλία γίνεται από ανηφορικό μονοπάτι, περνώντας μάλιστα κι από ένα κάθετο πέρασμα στα βράχια περίπου 10 μέτρα, όπου έχει τοποθετηθεί μόνιμο σχοινί το οποίο μας βοηθάει αρκετά για την ασφαλή έξοδό μας, αλλά και για να επισκεφθεί κάποιος την παραλία.

Η παραλία Καλάμι είναι μικρή αλλά πολύ όμορφη και ιδιαίτερη. Βρίσκεται δυτικά των Κυθήρων κι αποτελείται από βότσαλο και λίγη αμμουδιά.

Η πρόσβαση γίνεται από το παραδοσιακό χωριό Μυλοπόταμος, με κατεύθυνση προς το μοναστήρι της Παναγίας Ορφανής, μέσα από υπέροχη διαδρομή.

Υπάρχει περιορισμένος χώρος στάθμευσης αυτοκινήτων, στο μοναστήρι.

Ο χρόνος πεζοπορίας από και προς το μοναστήρι είναι περίπου 15 με 20 λεπτά κι ο χρόνος διάσχισης του φαραγγιού δύο με τρεις ώρες.

Ένας  από τους ποιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους του νησιού, είναι το κατεστραμμένο φρούριο της Παλαιόχωρας, που ήταν και η βυζαντινή πρωτεύουσά του.

Χτίστηκε από Μονεμβασίτες το 12ο αιώνα όπου ονομάστηκε πόλη του αγίου Δημητρίου και βρίσκεται στη βόρεια πλευρά του νησιού ανάμεσα σε ένα φυσικό οχυρό μέσα σε ένα άγριο βαθύ φαράγγι καλυπτόμενο από τεράστια βράχια.

Το φαράγγι καταλήγει στην ακτή της Κακιάς Λαγκάδας.

Εκεί προστατευόντουσαν οι κάτοικοι από τις επιδρομές των πειρατών.

Η πολιτεία καταστράφηκε το 1537 από τους Τούρκους και από τότε δεν ξανακατοικήθηκε.

Στο τέλος του φαραγγιού που σχεδόν ανταμώνει με την θάλασσα, σχηματίζεται μια λίμνη μεγάλης οικολογικής αξίας.

Η κατάβαση του φαραγγιού της Κακιάς λαγκάδας, ξεκινάει από το τέλος του χωματόδρομου που οδηγεί στον αρχαιολογικό χώρο.

Από εκεί υπάρχει μονοπάτι που καταλήγει στο φαράγγι, το οποίο διασχίζουμε μέχρι τη θάλασσα κάνοντας 7-8 ραπέλ μέχρι 12 μέτρα ύψος.

Στενό φαράγγι με μεγάλα κάθετα τοιχώματα, ενώ μέσα του συναντάμε διαρκώς πέτρινες κατασκευές που δηλώνουν τις οχυρωματικές εργασίες των κατοίκων της Παλαιοχώρας.

Το φαράγγι είναι σχεδόν πάντα στεγνό και στο τέλος της διαδρομής πριν τη παραλία, έχει πηγαίο νερό που σχηματίζει μικρή λίμνη.

Μια άλλη διαδρομή canyoning, σχετικά μικρή πολύ όμορφη, είναι του Κάκαβου η οποία βρίσκεται κάτω από τα χωριά Μητάτα και Βιαράδικα.

Το μήκος της διαδρομής δεν ξεπερνάει τα 100 μέτρα, αλλά έχει μόνιμα νερό και είναι το ποιο στενό φαράγγι των Κηθύρων με βαθιές λίμνες, βουτιές και τρία ραπέλ μέχρι 7 μέτρα. Πολύ όμορφο μέρος, συνολικής διάρκειας μίας ώρας.

Τα φαράγγια των Κυθήρων είναι αρκετά, αλλά το μεγαλύτερο ενδιαφέρον το έχουν αυτά τα τρία. Του Μυλοποτάμου, της Κακίας λαγκάδας και του Κακάβου.

Σε όλες τις διαδρομές προϋπήρχαν αγκυρώσεις, εκτός του Κακάβου, που τοποθετήθηκαν.

Λίγο προσοχή χρειάζεται στις ασύμμετρες αγκυρώσεις του Β΄ μέρους του Μυλοποτάμου, αλλά σε γενικές γραμμές όλα είναι εντάξει.

Στην ομάδα της εξερεύνησης συμμετείχε ο Βρεττός Σκλάβος που είναι και μόνιμος κάτοικος των Κυθήρων και βοήθησε σημαντικά στο εξερευνητικό μας πρόγραμμα.

Ο Βρεττός είναι τεχνικά καταρτισμένος από την Hellas canyon academy και αν βρεθείτε στο νησί, είναι πρόθυμος να σας δώσει πολλές οδηγίες αλλά κι αν χρειαστεί, να είναι και παρέα σας στα φαράγγια των Κηθύρων (τηλ.6983458536).

Γιώργος Ανδρέου.

Εκπαιδευτής – οδηγός καταβάσεων φαραγγιών

Οι μεγάλες ανάγκες σε ηλεκτρικό ρεύμα, και άρδευση επέβαλαν την κατασκευή του υδροηλεκτρικού φράγματος το 1970, με αποπεράτωση έργου το 1973.

Το φράγμα είναι χωμάτινο και η μακρόστενη τεχνητή λίμνη που δημιουργήθηκε έχει μήκος 30 χλμ, επιφάνειας 74 τετραγωνικών χιλιομέτρων και υδάτινου όγκου 2 δισ. κυβικών μέτρων.

Η λίμνη κατέκλυσε 54.000 στρέμματα γης σε όλη την περιοχή Σερβίων και Βελβεντού.

Το εργοστάσιο έχει τρεις στροβίλους συνολικής ισχύος 360 MW και ετήσια ενέργεια 584 εκατομμύρια κιλοβατώρες.

Η διαδρομή γύρω από το φράγμα είναι από τις ομορφότερες της περιοχής και γεμάτη εντυπωσιακές εναλλαγές τοπίων.

Ακολουθώντας την συναντάς το χωριό Ίμερα με τους απέραντους ελαιώνες να  κατηφορίζουν προς το γαλάζιο της λίμνης δημιουργώντας ένα τοπίο διαφορετικό για τον τόπο, ιδιαίτερα όταν η στάθμη των νερών ανεβαίνει και σχηματίζονται ακόμη και μικρά νησιά.

Η λίμνη αποτελεί ιδιοκτησία της ΔΕΗ, έχει παραχωρηθεί όμως στους γύρω κατοίκους προς αλιευτική και οικοτουριστική εκμετάλλευση.

Διασχίζεται από την Υψηλή Γέφυρα Σερβίων και τη μικρότερη Γέφυρα Ρυμνίου.

Στα νερά της λίμνης έχουν καταγραφεί 17 είδη ψαριών.

Η περιοχή του ταμιευτήρα Αλιάκμονα είναι σημαντικός βιότοπος για τα αρπακτικά πουλιά, διότι τους προμηθεύει τροφή, φώλιασμα και καταφύγιο.

Η περιοχή χρησιμοποιείται επιπλέον και από μεταναστευτικά είδη σαν χειμερινό καταφύγιο.

Η ταχεία ανανέωση του νερού της λίμνης της δίνει τη δυνατότητα γρήγορης απομάκρυνσης των ρυπογόνων φορτίων.

Προσφέρεται λοιπόν, για μια σειρά δραστηριοτήτων: ιχθυοπαραγωγικές διαδικασίες, αθλητικές δραστηριότητες (κωπηλασία), αναψυχή κ.α.

Καλύπτει επίσης τις ανάγκες άρδευσης των καλλιεργήσιμων εδαφών της περιοχής.

Από το χωριό Νεράιδα η θέα προς την Λίμνη και τα Πιέρια σε αιχμαλωτίζει και αποτελεί ένα από τα κατ’ εξοχήν τουριστικό σημείο στον Νομό Κοζάνης.

Στο φράγμα του Πολυφύτου που βρίσκεται η διαδρομή canyoning, μπορείτε να φτάσετε από την Κοζάνη είτε ακολουθώντας την ανατολική όχθη της τεχνητής λίμνης του Πολυφύτου, περνώντας κάτω από την υψηλή γέφυρα των Σερβίων, είτε ακολουθώντας την δυτική όχθη της τεχνητής λίμνης δια μέσω του Βελβεντού. Ερχόμενοι από Θεσσαλονίκη, ο συντομότερος δρόμος είναι μέσω Εγνατίας, με έξοδο προς Πολύμυλο (ΕΟ4).

Για την διαμονή σας υπάρχουν στην περιοχή καταλύματα και χώροι εστίασης τόσο στο Βελβεντό και τα Σέρβια όσο και στο γραφικό χωριό της Νεράιδας.

Διαδρομές canyoning στην περιοχή υπάρχουν τρεις και είναι του Βελβεντού, των Σερβίων και του Προσήλιου.

Προστέθηκε κι ακόμα μία, του φαραγγιού της Κρανιάς Πολυφύτου για την οποία γίνεται αναφορά στο παρόν άρθρο.

Αυτοκίνητα για την έξοδο από το φαράγγι, μπορούμε να αφήσουμε αμέσως μετά το φράγμα, όπου υπάρχει και ο δρόμος της ΔΕΗ που ανεβαίνει από το φαράγγι του Αλιάκμονα.

Η διαδρομή του φαραγγιού της Κρανιάς προσεγγίζεται από τον παλιό δρόμο Βελβεντού Πολυφύτου, ο οποίος μετά την κατασκευή του φράγματος, εγκαταλείφθηκε διότι την θέση του πήρε ο παραλίμνιος δρόμος.

Όπως και να χει είναι σε πολύ καλή κατάσταση και προσβάσιμος απ όλα τα οχήματα.

Δηλαδή ένα χιλιόμετρο ακριβώς μετά το φράγμα, συναντάμε αυτόν το δρόμο και τον διασχίζουμε μόλις για 2,5 χλμ.

Σε 5΄βρισκόμαστε στο σημείο που ο δρόμος τέμνει το φαράγγι και ξεκινάμε την διαδρομή με 15΄πεζοπορία, μέχρι να συναντήσουμε τον πρώτο καταρράκτη ύψους 15 μέτρων.

Η διαδρομή συνεχίζει με κλιμακωτούς καταρράκτες μέχρι το τέλος.

Στον τρίτο καταρράκτη σαραντατριών μέτρων που είναι και ο ομορφότερος, τοποθετήθηκε αγκύρωση με τραβέρσα για την ομαλότερη κατάβαση.

Το σύνολο των καταρρακτών του φαραγγιού της Κρανιάς είναι εφτά, με ύψος που ξεκινάνε από τα 11 μέχρι τα 43 μέτρα.

Τελειώνοντας τους καταρράκτες, η διαδρομή εξελίσσεται σε πεζοπορική, μέχρι να συναντήσουμε τον ποταμό Αλιάκμονα.

Μένοντας από την αριστερή όχθη, όπως έρχεται και η διαδρομή και χωρίς να περάσουμε στην απέναντι όχθη του Αλιάκμονα, πεζοπορούμε σε ομαλό έδαφος, με κατεύθυνση τη βάση του φράγματος.

Από εκεί συνεχίζουμε τη πεζοπορία προς τα αυτοκίνητα από τον δρόμο της ΔΕΗ. Μήκος 600 μέτρα με διάρκεια 10′.

Η διαδρομή του φαραγγιού της Κρανιάς, έχει αφετηρία στα 480μέτρα υψόμετρο και καταλήγει στα 220μέτρα με μήκος 0,9χλμ.

Η διάρκεια της κατάβασης είναι δυόμιση με τρεις ώρες και της πεζοπορίας της επιστροφής, μισή ώρα.

Έχει νερό όλο το χρόνο και είναι προσπελάσιμο επίσης όλο το χρόνο, ακόμα και τους χειμερινούς μήνες, λόγω της ήπιας δυσκολίας του.

Για την διάσχιση του φαραγγιού της Κρανιάς Πολυφύτου, πρέπει να ενημερώνουμε τον εκάστοτε φύλακα του φράγματος, διότι στην επιστροφή μας διασχίζουμε ιδιωτικό δρόμο της ΔΕΗ.

Ευχαριστούμε τον φίλο και αθλητή του canyoning, Μάρκο Σίδερη για την χορηγία των υλικών αγκυρώσεων.

Ευχαριστούμε την ομάδα φαραγγιών του Βελβεντού για την φιλοξενία και την συνεργασία στην εξερεύνηση.

Ακόμη μια διαδρομή canyoning προστέθηκε στην περιοχή του Βελβεντού, μαζί με αυτές του Σκεπασμένου, των Σερβίων και του Προσήλιου.

Γιώργος Ανδρέου.

Εκπαιδευτής – οδηγός καταβάσεων φαραγγιών

Έχοντας τον Γοργοπόταμο ως σημείο αναφοράς και οδηγώντας στον δρόμο που περνάει από τους πρόποδες της Οίτης με κατεύθυνση βορειοδυτικά, έχουμε την δυνατότητα να περάσουμε απ’ όλα τα χωριά και να βρεθούμε πολύ κοντά στα περισσότερα φαράγγια και να τα παρατηρήσουμε με λεπτομέρεια.

Λόγω της καθετότητας της Οίτης, στην βορειοανατολική πλευρά του βουνού όπου είναι και τα φαράγγια, δεν θα δούμε καθόλου χωριά σε μεγάλο υψόμετρο, παρά μόνο στους πρόποδες.

Αυτό έχει ένα πολύ θετικό αποτέλεσμα. Να μην έχουν μολυνθεί τα φαράγγια, από τον ανθρώπινο παράγοντα.

Το μεγαλύτερο μετά του Γοργοποτάμου, είναι του Γερακάρη με συνολικό μήκος 3,5 χιλιόμετρα και βρίσκεται ανάμεσα από τα χωριά Κομποτάδες και Μεξιάτες.

Το δεύτερο μεγάλο ρήγμα μετά του Γοργοποτάμου με αρκετές γεωλογικές εναλλαγές, από την αρχή μέχρι το τέλος του, γνώρισμα και για άλλα φαράγγια της Οίτης.

Δηλαδή ξεκινάμε μια διαδρομή σε ανοιχτό φαράγγι με ήλιο και μεγάλους καταρράκτες μέχρι και 60 μέτρων διασχίζοντας και κάποια στενά περάσματα, ενώ λίγο πριν το τέλος του διαμορφώνεται σε πολύ στενό με συμπαγή πετρώματα και χαρακτηριστικό τις συνεχόμενες απανωτές στροφές του.

Φανταστείτε ότι ανά πέντε μέτρα στρίβει μια δεξιά, μία αριστερά και ούτω καθ’ εξής.

Σε κάποια σημεία γίνεται πολύ έντονα και σου δίνει την εντύπωση ότι βρίσκεσαι σε λαβύρινθο.

Εκπληκτικό και θα έλεγα και μοναδικό σαν γεωλογικό φαινόμενο.

Η διαδρομή ξεκινάει από τα 1150μέτρα υψόμετρο και καταλήγει στα 230, με υψομετρική διαφορά 920μέτρα και με συνολικό μήκος, όπως ανέφερα και πιο πάνω 3,5 χλμ.

Στο εσωτερικό του θα πρέπει να κατέβουμε 48 καταρράκτες από 4 μέχρι 60 μέτρα!

Εκτός από τον εξηντάμετρο, θα συναντήσουμε κι άλλους μεγάλους καταρράκτες 48,42 και 40 μέτρων και 26,22,25,24 μέτρων αντίστοιχα. Όλοι οι υπόλοιποι είναι κάτω των 18 μέτρων.

Η κατηγορία της δυσκολίας του Γερακάρη, με βαθμολογία από το 1 έως 6 βρίσκεται στο 4+.

Για την διάσχισή του απαιτείται πολύ καλή φυσική κατάσταση, γιατί είναι διαδρομή 8 ωρών και 2 ώρες πεζοπορία.

Για την προσέγγισή του και πάλι απαιτούνται γνώσεις ορειβασίας γιατί διασχίζουμε ορειβατικό μονοπάτι που καταλήγει σε σάρα (ασταθή μάζα κυλιόμενων βράχων) την οποία και κατεβαίνουμε με ορειβατική μέθοδο (τραβερσαρίσματος) για την αποφυγή ατυχημάτων.

Υδρολογικά ο Γερακάρης τροφοδοτείται από μια μεγάλη λεκάνη σε υψόμετρο 1700 μέτρων, η οποία τον προμηθεύει με νερό όταν γεμίσει με αρκετό χιόνι, αλλά και στα έντονα καιρικά φαινόμενα.

Μόνιμη ροή θα πετύχουμε την περίοδο της άνοιξης, συνήθως Μάρτιο με Απρίλιο κι αναλόγως με τα χιόνια της Οίτης.

Η διαδρομή πάντως είναι όμορφη κι ευχάριστη ακόμα και χωρίς νερό και γενικά περιέχει αρκετές τεχνικές απαιτήσεις, που της δίνουν ενδιαφέρον.

Για να πάμε στην είσοδο, τη θέση Λούκα 1150 μέτρα υψόμετρο, περνάμε από το χωριό  Κομποτάδες με κατεύθυνση το εκκλησάκι των Αγίων Ταξιαρχών.

Βρίσκεται ανάμεσα σε δυο κορυφές, τοπίο ιδιαίτερης φυσικής ομορφιάς, περιστοιχισμένο με έλατα, όπου υπάρχουν δυο κρυστάλλινες πηγές.

Στην πορεία μας θα δούμε και τις Γραμμένες σπηλιές που κατοικούνταν από τη νεολιθική εποχή.

Ποιο πάνω η θέα είναι φανταστική.

Λόγω της καθετότητας του βουνού θυμίζει θέα από αεροσκάφος.

Κάπου εκεί συναντάμε και την ανθρώπινη παρέμβαση με τα μεταλλεία του βωξίτη.

Στην συνέχεια και σε μικρή απόσταση, φθάνουμε στην θέση Λούκα.

Η Λούκα είναι μια μεγάλη ορεινή πεδιάδα και βρίσκεται στα όρια της περιφερειακής ζώνης του Εθνικού Δρυμού της Οίτης.

Η απόσταση μέχρι εκεί είναι 16 χλμ χωματόδρομος και χρειάζεται μια ώρα με το αυτοκίνητο.

Στην πρώτη βρύση που θα συναντήσουμε στα δεξιά μας, αφήνουμε το αυτοκίνητο και ψάχνουμε για μονοπάτι με πορτοκαλί σημάδια που ανηφορίζει μέσα από έλατα.

Η κατεύθυνση του μονοπατιού είναι βορειοδυτική και μετά από μισή ώρα πεζοπορία μας οδηγεί στον αυχένα του βουνού.

Συνεχίζουμε ακόμα μισή ώρα πεζοπορία πάνω στον αυχένα με θέα τον καταρράκτη Κρεμαστό (135 μέτρα ύψος) και μόλις το μονοπάτι αρχίζει να κατηφορίζει θα πρέπει να κατέβουμε από τη σάρα για να προσεγγίσουμε το φαράγγι.

Εκεί χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.

Μέσα στο φαράγγι εκτός από μεγάλα ραπέλ, θα συναντήσουμε βουτιές και τσουλήθρες, ειδικά προς το τέλος.

Η διαδρομή προτείνεται για έμπειρους κανιονίστες-ορειβάτες και για όσους κινούνται με άνεση στο βουνό.

Δεν είναι διαδρομή για αρχάριους και κατατάσσεται στις αθλητικές διαδρομές.

Τελειώνοντας το φαράγγι βγαίνουμε σε ανοιχτό μέρος με χωματόδρομο και σε 10΄ φθάνουμε στο αυτοκίνητο.

Είχα την ευχαρίστηση να εξερευνήσω αυτό το υπέροχο φαράγγι μαζί με την ομάδα μου τον Μάιο του 2002 και από τότε να κάνω αρκετές επαναλήψεις, παρατηρώντας κάθε φορά τις έντονες αλλαγές που προκαλεί η φύση.

Ο Γερακάρης δεν είναι πολυσύχναστο φαράγγι επειδή απευθύνεται σε ποιο έμπειρους.

Οι αγκυρώσεις του γενικά είναι σε καλό επίπεδο, αλλά σε ένα τόσο μεγάλο φαράγγι, πάντα θα συναντήσουμε κάποια φθορά.

Απαραίτητο λοιπόν είναι το κιτ ασφάλισης για πιθανή επιδιόρθωση.

Η παρουσία μας στην περιοχή πρέπει να μεταδίδει τον πολιτισμό, την ευγένεια και τον σεβασμό στη φύση, περνώντας παράλληλα το μεγάλο μήνυμα: Φύση-Αθλητισμός-Πολιτισμός!

Γιώργος Ανδρέου.

Εκπαιδευτής-Οδηγός καταβάσεων φαραγγιών

Μαζί με τους γειτονικούς Καλαρρύτες είναι τα μόνα χωριά που διατηρούν αυτή την αρχιτεκτονική στα νότια του νομού Ιωαννίνων, σε αντίθεση με την περιοχή των Ζαγοροχωρίων.

Πολλά οικήματα είναι μεγάλα και πλούσια, λόγω της οικονομικής άνθησης του Συρράκου στο παρελθόν. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει το παλιό πέτρινο, τριώροφο σχολείο, το οποίο είναι και το μεγαλύτεροι κτίσμα του χωριού, το οποίο χτίστηκε στις αρχές του 19ου αιώνα. Τώρα που δεν υπάρχουν μαθητές έχει αναπαλαιωθεί και στεγάζει το παραδοσιακό ξενοδοχείο “Συρράκο”.

Το Συρράκο χτίστηκε περίπου τον 15ο αιώνα μΧ. από Βλαχόφωνους πληθυσμούς. Στη διάρκεια της τουρκοκρατίας αποτέλεσε πρωτεύουσα της αυτοδιοίκητης ορεινής κοινότητας του Μαλακασίου και  πήρε το όνομά του από τη βλάχικη λέξη seraco που σημαίνει άγονος.

Όλα τα γύρω υψώματα είναι γυμνά και πετρώδη. Αυτό οφείλεται στην υπερβόσκηση.

Πριν 100 χρόνια εκεί ζούσαν περίπου 3.500 άνθρωποι, οι οποίοι εκτός από ξακουστοί πετράδες, κτιστάδες, ραφτάδες και έμποροι ήταν και κτηνοτρόφοι με 60.000 αιγοπρόβατα! Εκεί γεννήθηκαν ο Ιωάννης Κωλέττης, ο ποιητής Γιώργος Ζαλοκώστας και ο ποιητής Κώστας Κρυστάλλης όπου στο σπίτι του στεγάζεται το λαογραφικό μουσείο .

Το Συρράκο συμμετείχε στην την επανάσταση του 1821 με αρχηγό τον Ιωάννη Κωλέττη και μαζί με τους γειτονικούς Καλαρρύτες ήταν τα μοναδικά χωριά της Ηπείρου που συμμετείχαν στην επανάσταση κατά τον πρώτο χρόνο της.

Η επανάσταση στην περιοχή καταπνίγηκε γρήγορα από δυνάμεις του Χουρσίτ Πασά και το χωριό κάηκε ολοσχερώς. Ξαναχτίστηκε στο διάστημα 1825-1828 και τα επόμενα χρόνια απέκτησε πάλι οικονομική δύναμη.

Ο ποταμός Χρούσιας κάτω από το Συρράκο, αποτελούσε τα σύνορα της Ελλάδας με την Οθωμανική Αυτοκρατορία από το 1881 έως το 1913.

Πλησιάζοντας στο Συρράκο (περίπου 1-2 χλμ. πριν φτάσουμε στο χωριό) έχουμε δύο προσβάσεις. Ο δεξιός δρόμος είναι ποιό σύντομος και παρκάρουμε εκεί που σταματά η άσφαλτος.

Ακολουθούμε το καλντερίμι για το χωριό περνώντας από μια πέτρινη αψίδα, βρύσες, πέτρινα γεφυράκια και μικρούς καταρράκτες. Ο αριστερός δρόμος είναι ο περιφερειακός, διασχίζει απ έξω όλο το χωριό και έχει σε διάφορα σημεία χώρους στάθμευσης και προσέγγισης.

Εντός του οικισμού δεν επιτρέπονται μηχανοκίνητα οχήματα με αποτέλεσμα να διατηρείται άθικτο το παραδοσιακό του χρώμα.

Το Συρράκο με τους Καλαρρύτες, τα δύο αντικριστά βλαχοχώρια που τα χωρίζει η χαράδρα του Χρούσια, συνδέονται με παραδοσιακό μονοπάτι διάρκειας το πολύ 2 ωρών. Είναι μια πολύ όμορφη διαδρομή που δέχεται αρκετούς επισκέπτες-πεζοπόρους.

Το φαράγγι Σταυραετός ή Μπόζιας βρίσκεται ακριβώς κάτω από το χωριό και τα νερά του καταλήγουν στον Χρούσια, παραπόταμο του Καλαρρύτικου ποταμού.

Η πρόσβαση του φαραγγιού γίνεται από την πέτρινη γέφυρα πριν τα πρώτα σπίτια του χωριού. Η διαδρομή ξεκινάει ήπια χωρίς δυσκολίες με μικρούς καταρράκτες 7-12 μέτρων αλλά και διαστήματα με περπάτημα.

Το σκηνικό αλλάζει μόλις το φαράγγι τέμνει τη χαράδρα του Χρούσια. Εκεί τραβερσάρουμε και κατέβουμε αρνητικό καταρράκτη 48μέτρων. Μπορεί να είναι μεγάλος καταρράκτης, αλλά δεν έχει κινδύνους και ιδιαιτερότητες!

Η μεγάλη ομορφιά του φαραγγιού Σταυραετός ξεκινάει από αυτό το σημείο κι έπειτα. Τα νερά μιας πηγής που βρίσκεται απέναντι από τον μεγάλο καταρράκτη που κατεβαίνουμε, δημιουργούν ακόμη έναν μεγάλο καταρράκτη 50 μέτρων, έχουν συνεχή ροή και βγαίνουν από σπήλαιο που βρίσκεται στους γκρεμούς ακριβώς κάτω από το χωριό.

Ο καταρράκτης αυτός και οι πηγές του, έχουν πρόσβαση μέσα από το χωριό, από μονοπάτι που διαμορφώθηκε ειδικά γι αυτό το σκοπό. Η κατάβαση κι αυτού του καταρράκτη είναι επίσης εντυπωσιακή.

Ο χώρος της σμίξης των δύο καταρρακτών είναι πράγματι εντυπωσιακός και πολύ σύντομα οι παράγοντες του χωριού θα έχουν έτοιμο δίκτυο μονοπατιών προσέγγισης όλων αυτών των σημείων, για να μπορούν και οι απλοί επισκέπτες-πεζοπόροι να θαυμάζουν το μεγαλείο της φύσης.

Στη συνέχεια το φαράγγι του Σταυραετού μέχρι να ανταμώσει τον Χρούσια, έχει άλλους 4 καταρράκτες 12, 18,12 και 8 μέτρων με εντυπωσιακά πλακώδες πετρώματα και βαθιές λίμνες. Η ομορφιά της φύσης σ αυτό το σημείο είναι απερίγραπτη!

Μετά από 3 ώρες canyoning κι όμορφες εικόνες, ανταμώνουμε τον Χρούσια και διασχίζουμε το ποτάμι προς τα πάνω από την αριστερή του πλευρά. Υπάρχει στην όχθη του, παλιό μονοπάτι που αν το βρούμε, θα μας βοηθήσει αρκετά στην επιστροφή μας.

Μετά από μισή ώρα περίπου ανάβασης και διάσχισης μέσα από μικρές λιμνούλες, συναντάμε το γεφυράκι της διαδρομής Συρράκο-Καλαρρύτες. Είναι ένα όμορφο κομβικό σημείο που έχει λίγο ποιό πάνω κι έναν παλιό διατηρητέο νερόμυλο όπου αξίζει να αφιερώσουμε λίγο χρόνο να το εξερευνήσουμε. Ακόμα μισή ώρα ανηφορική πεζοπορία και βγαίνουμε στο χωριό.

Ο συνολικός χρόνος για την κατάβαση του φαραγγιού (πεζοπορία+canyoning+προετοιμασία) είναι 5 ώρες.

Το φαράγγι του Σταυραετού είναι επισκέψιμο όλο το χρόνο, με την προϋπόθεση να έχει καλοκαιρία και να μην έχει προηγηθεί έντονο καιρικό φαινόμενο, όπου υπερχειλίζουν όλα τα ποτάμια της περιοχής.

Η παραδοσιακή αρχιτεκτονική του χωριού που είναι από τα κομβικότερα σημεία τουριστικής έλξης της περιοχής, αλλά και της φυσικής αισθητικής του Περιστερίου και Τζουμέρκων, είναι ένας καλός συνδυασμός, αλλά και αφορμή να επισκεφθείτε το Συρράκο και να πάτε στο φαράγγι του Σταυραετού.

Οι πολύ προσιτές τιμές για φαγητό και διανυκτέρευση σε παραδοσιακά καταλύματα, παρακινεί τον επισκέπτη να φτάσει ως εκεί. Τα ξενοδοχεία “Συρράκο” και ” Σταυραετός” παραμένουν ανοιχτά όλο το χρόνο και διαθέτουν εξαιρετική κουζίνα.

Γιώργος Ανδρέου.

Εκπαιδευτής – οδηγός καταβάσεων φαραγγιών

Στο εσωτερικό του συναντάμε αρκετούς καταρράκτες 5-12 μέτρων, ενώ οι 3 μεγαλύτεροι είναι ένας των 55μέτρων και δύο των 20. Στο σύνολό τους 52. Για την διάσχισή του απαιτείται καλή φυσική κατάσταση, γιατί είναι διαδρομή 7 ωρών+2 ώρες πεζοπορία. Υπάρχει όμως κι άλλη λύση. Μπορούμε να κάνουμε το μισό φαράγγι με τους 25 καταρράκτες διάρκειας 3,5 ωρών+2 ώρες πεζοπορία, προσεγγίζοντάς το, από δρόμο που τέμνει τη μέση του φαραγγιού. Νερά έχει για λίγο χρονικό διάστημα και αναλόγως με τα χιόνια της Οίτης. Συνήθως κατεβάζει Μάρτιο με Απρίλιο. Η διαδρομή πάντως είναι όμορφη κι ευχάριστη και χωρίς νερό και γενικά δεν περιέχει κάποιους κινδύνους.

Για να πάμε στο φαράγγι, πηγαίνουμε στο ομώνυμο χωριό. Περνάμε την πλατεία και ανεβαίνουμε από χωματόδρομο για το εκκλησάκι της Κοίμησης της Θεοτόκου. Οδηγώντας θα έχουμε το ρέμα αριστερά και θα βλέπουμε μπροστά το φαράγγι. Μόλις βρεθούμε σε έναν χώρο με κυπαρίσσια παρκάρουμε το αυτοκίνητό. Εκεί είναι η έξοδος.

Για να πάμε στην είσοδο, θέση Λούκα 1150μ. υψόμετρο, περνάμε από το χωριό  Κομποτάδες με κατεύθυνση το εκκλησάκι Αγίων Ταξιαρχών. Βρίσκεται ανάμεσα σε δυο κορυφές, τοπίο ιδιαίτερης φυσικής ομορφιάς, περιστοιχισμένο με έλατα, όπου υπάρχουν δυο κρυστάλλινες πηγές. Η Λούκα είναι στα όρια της περιφερειακής ζώνης του Εθνικού Δρυμού της Οίτης. Στο παρελθόν έχει συζητηθεί και συζητιέται η σκέψη για την κατασκευή ορειβατικού καταφυγίου από τον ΕΟΣ Λαμίας, θέση που περιέχεται και στη Μελέτη του ΕΘΙΑΓΕ για την προστασία του Εθνικού Δρυμού.

Εκεί αφήνουμε το αυτοκίνητο κι ακολουθούμε ρέμα που είναι παράλληλο με έναν δρόμο και κατεύθυνση Νοτιοανατολική. Περπατάμε για 30΄ μέσα από το στεγνό συνήθως ρέμα μέχρι να βρούμε το πρώτο μας ραπέλ. Η διαδρομή έχει μήκος 16χλμ βατό χωματόδρομο με 1 ώρα οδήγηση.

Για να πάμε στην είσοδο του δεύτερου μέρους με το αυτοκίνητο, ακολουθούμε την ίδια διαδρομή και 2χλμ μετά το εκκλησάκι των Αγίων Θεοδώρων, στρίβουμε αριστερά παίρνοντας το δρόμο που τελειώνει πάνω στο φαράγγι.

Το δεύτερο μισό του φαραγγιού, μπορούμε να το προσεγγίσουμε και πεζοπορικά. Νομίζω ότι είναι και η ποιό καλή λύση, γλυτώνοντας τις μετακινήσεις. Από την έξοδο κοιτώντας το βουνό, ακολουθούμε γιδόστρατες στα δεξιά μας, όπου σε 1 ώρα μας βγάζουν στον δρόμο.

Τελειώνοντας το φαράγγι βγαίνουμε σε ανοιχτό μέρος με μεγάλους βράχους. Ακολουθούμε δεξιά πορεία, μέχρι να βγούμε στον χωματόδρομο με αρκετή προσοχή γιατί δεν υπάρχει μονοπάτι κι αυτοσχεδιάζουμε.

Η διαδρομή προτείνεται για ορειβάτες κι όσους κινούνται με άνεση στο βουνό. Το δεύτερο μέρος όμως είναι προσιτό για τους περισσότερους. Είναι ένα φαράγγι που μπορεί να δώσει αρκετές όμορφες εικόνες. Πολλές σχολές canyoning κι εκπαιδευτικά προγράμματα την περίοδο 2005-2009 έχουν περάσει από κει, λόγω της ποικιλίας τεχνικών.

 

Πρέπει να αναφέρω ότι αυτό είναι το χωριό που εξελίχθηκε το δράμα της Ελένης Καρυώτη και που έγινε συνώνυμο της αθλιότητας και της απάνθρωπης συμπεριφοράς. Η γνωστή υπόθεση Κωσταλέξη.

Η παρουσία μας στην περιοχή για έναν λόγο παραπάνω, πρέπει να μεταδίδει ακόμη περισσότερο πολιτισμό, ευγένεια κι ανθρωπιά, περνώντας παράλληλα το μήνυμα φύση-αθλητισμός-πολιτισμός!

Γιώργος Ανδρέου

Εκπαιδευτής –Οδηγός καταβάσεων φαραγγιών.

Βρίσκεται στη δυτική πλαγιά του βουνού Θρυπτή κοντά στο χωριό Μοναστηράκι, ενώ το κάτασπρο εκκλησάκι του Αγίου Πνεύματος που είναι χτισμένο λίγο ποιο κάτω από το φαράγγι, είναι και ο τερματισμός της διαδρομής. Για την είσοδο του Χα, υπάρχουν οι εξής επιλογές. Η επιλογή να πάμε με αυτοκίνητα είναι περίπου 15χλμ και περνάμε από το Κάτω χωριό ακολουθώντας τον δρόμο προς Θρυπτή. Φθάνοντας πάνω από το φαράγγι, στα ισώματα του βουνού όπως λέμε, αριστερά μας θα δούμε παράλληλο χωματόδρομο με κατεύθυνση το εκκλησάκι της Αγίας Άννας. Η είσοδός του βρίσκεται κάτω από το εκκλησάκι της Αγίας Άννας πλάι στον δρόμο για την Θρυπτή, και την προσεγγίζουμε κατεβαίνοντας με προσοχή μια πευκόφυτη πλαγιά. Η άλλη επιλογή είναι να ανεβούμε από το μονοπάτι Ε4. Από το εκκλησάκι του Αγίου Πνεύματος παίρνουμε μονοπάτι προς το διπλανό χωρίο, το Μοναστηράκι και στην συνέχεια ακολουθούμε την σήμανση Ε4. Είναι μια πανέμορφη πεζοπορική διαδρομή 4,5χλμ. και διάρκειας μιάμισης ώρας, με απίστευτη θέα. Η διαδρομή του φαραγγιού ξεκινάει από το υψόμετρο των 520μ. και καταλήγει σε υψόμετρο 220μ.με υψομετρική διαφορά 300μέτρων και μήκους φαραγγιού 1χλμ. Έχει 26 ραπέλ (καταβάσεις με σχοινιά), εκ των οποίων τα 5 από αυτά χρειάζονται ανάπτυγμα τεχνικών με τραβέρσες και παρακάμψεις, λόγω της πολύπλοκης διαμόρφωσης κάποιων καταρρακτών, όπου κάνουν και το φαράγγι μοναδικό! Το ύψος του μεγαλύτερου καταρράκτη είναι 32 μέτρα. Χαρακτηριστικό του φαραγγιού είναι τα πολύ στενά του τοιχώματα, όπου το πλάτος τους, ειδικά σε ορισμένα σημεία προς το τέλος του φαραγγιού, φτάνει μετά βίας το ένα μέτρο. Σε ένα κομβικό σημείο με πανύψηλα κάθετα τοιχώματα, περίπου στο κέντρο του φαραγγιού, πέφτει από ύψος 215 μέτρων ο καταρράκτης του Μάστορα.

Αν και υπάρχουν πολλές διαφορετικές εκδοχές για την προέλευση του ονόματος του φαραγγιού, αυτή που υπερισχύει είναι ότι προέρχεται ετυμολογικά από το ρήμα “χάσκω” που σημαίνει δημιουργώ χάσμα, άνοιγμα.

Είναι αναμφισβήτητα ένα από τα 5 ομορφότερα φαράγγια της Ελλάδας, αλλά κι ένα από τα 10 ομορφότερα σε όλη την Ευρώπη, σύμφωνα με την αξιολόγηση του γαλλικού descente-canyon, αλλά και αναφορές από πολλούς εξειδικευμένους στο σπορ.

Οι πρώτοι που επιχείρησαν να το κατακτήσουν, το έκαναν αναρριχητικά. Δηλαδή το ανέβηκαν από κάτω προς τα πάνω. Ήταν τρεις τολμηροί Θεσσαλονικείς ορειβάτες, ο Σταύρος Λαζαρίδης, ο Βλάσης Χατζηπαναγιώτου και ο Χρόνης Αματζίδης. Για να το αναρριχηθούν χρειάστηκαν μία πολύ δύσκολη εβδομάδα και με πολλές περιπέτειες. Η αποστολή αυτή έγινε από τις 17 ως τις 23 Ιουνίου το 1987.

Στις 21 Φεβρουαρίου 2002, κάναμε μέσω του ΕΣΕΦ την πρώτη οργανωμένη αποστολή εξερεύνησης φαραγγιών στην Κρήτη. Μελετώντας και παίρνοντας αρκετές πληροφορίες για την διαδρομή, σαν επικεφαλής, οργάνωσα την κατάβαση ξεκινώντας την αρχή του αρματώματος του Χα. Έτσι για πρώτη φορά, διέσχισα το φαράγγι παρέα με τον Γ. Αδαμάσογλου και τον Σπ. Λάκκα, τοποθετώντας αγκυρώσεις και καταγράφοντας αναλυτικά όλη την διαδρομή. Το Χα τότε είχε αρκετό νερό και η πρώτη μας επαφή, ήταν γεμάτη δέος και εντυπωσιασμό! Στην εξερεύνησή μας, εντοπίσαμε μόλις 2 παλιά σκουριασμένα σπηλαιολογικά ρελέ κοντά σε καταρράκτες και μερικά παλιά κορδονέτα σε διάφορα σημεία μέσα σε βράχους, αλλά γενικά όλη η υπόλοιπη διαδρομή δεν είχε εμφανείς αγκυρώσεις. Επίσης βρήκαμε και μερικά ακέφαλα (κομμένα από την πίεση του νερού) σπηλαιολογικά spits και 2 σχισμόκαρφα. Από τα ευρήματα αλλά και από πληροφορίες, το φαράγγι το κατέβηκαν περιστασιακά κάποια καλοκαίρια, Γερμανοί ορειβάτες-αναρριχητές αλλά και Γάλλοι σπηλαιολόγοι. Επίσης φίλος και παλιός σπηλαιολόγος από την Γαλλία, μου ανέφερε ότι υπάρχει το 1990 στο περιοδικό Spelunca, αναφορά και εργασία με φωτογραφικό υλικό για το φαράγγι του Χα, από κάποια σπηλαιολογική παρέα που το κατέβηκε, ενώ έκανε διακοπές στην Κρήτη. Έτσι τον Φεβρουάριο του 2002, ξεκινήσαμε το πρώτο αρμάτωμα του Χα για συνθήκες νερού και φαραγγίστικα. Συνεχίσαμε τον Μάρτιο του 2003 στα πλαίσια μιας μικρής συνάντησης με canyoninstes από την Ευρώπη και ολοκληρώσαμε στις 17 Μαρτίου του 2004 συμμετέχοντας και οι απόφοιτοι από την πρώτη σχολή canyoning που διοργάνωσα υπό την αιγίδα του ΕΣΕΦ στην Κρήτη.

Παραδίδοντας πλέον ένα φαράγγι πολύ καλά εξοπλισμένο με αλυσίδες Raumer, έτοιμο να υποδεχθεί canyonistes απ’ όλο τον κόσμο. Οφείλω να αναφέρω κι ένα άσχημο περιστατικό που όμοιό του δεν συνέβη πουθενά αλλού στον κόσμο. Τον Μάρτιο του 2009 κάποιοι canyonistes από το νησί, που πιθανώς να ήθελαν να βλάψουν κάποιους συναθλητές συμπατριώτες τους από την ορειβατική οικογένεια του canyoning, ξήλωσαν σχεδόν όλες τις αγκυρώσεις, κι άφησαν ελάχιστες για να κατέβουν οι ίδιοι. Χρησιμοποίησαν μεγάλα σχοινιά, παρακάμπτοντας έτσι 2-3 καταρράκτες μαζί. Επίσης τοποθέτησαν σε κρυφά κι εκτεθειμένα σημεία που δεν είναι ορατά, μονές αγκυρώσεις για να κατέβουν και να διαφύγουν με τις κλεμμένες αγκυρώσεις. Οι αγκυρώσεις στο φαράγγι αποκαταστάθηκαν σχεδόν άμεσα, αλλά μια ομάδα Ιταλών είχε την ατυχία να εγκλωβιστεί και να κάνει διαφυγή με αναρρίχηση. Το γεγονός αυτό έγινε γνωστό σε όλη την Ελλάδα και την Ευρώπη, συγκλονίζοντας το κοινό του canyoning. Σήμερα οι αγκυρώσεις είναι αρκετά καλές και το φαράγγι του Χα περνιέται με απόλυτη ασφάλεια. Το Χα είναι σημαντικό καταφύγιο πτηνών, για πολλά μεταναστευτικά πουλιά, αλλά και για μόνιμα, όπως τα αρπακτικά και τα αγριοπερίστερα. Ο κρητικός λαγός, η κρητική νυφίτσα, ο ακανθωτός ποντικός και ο κρητικός ασβός, κατοικούν σε όλη την Θρυπτή. Στο φαράγγι υπάρχει με έντονη παρουσία η τραχεία πεύκη καθώς και πλήθος άλλων ειδών δέντρων και θάμνων, αρωματικών φυτών και λουλουδιών. Πολλά σπάνια και απειλούμενα φυτικά είδη έχουν βρει ιδανικό καταφύγιο μέσα στη Χαράδρα.

Το φαράγγι έχει σχηματισθεί τέμνοντας ένα μεγάλο ενεργό ρήγμα, σύμφωνα με έγκριτους γεωλόγους, το οποίο όπως λέγεται έχει ανυψώσει το βουνό πάνω από τριακόσια (300) μέτρα. Διασχίζοντας το Χα, παρατηρούμε και την έντονη γεωλογική ιστορία της περιοχής. Από την αρχή μέχρι το τέλος της διαδρομής τα πετρώματα δεν είναι ίδια και η τομή του φαραγγιού πάνω στο ρήγμα, αποκαλύπτει χρήσιμα στοιχεία για την γεωλογική ιστορία της Κρήτης.

Λίγα λόγια για το εσωτερικό του Χα.

Οι τέσσερεις πρώτες καταβάσεις ξεκινάνε ομαλά με την μεγαλύτερη στα 14μέτρα. Αμέσως μετά είναι η μεγαλύτερη κατάβαση του Χα ύψους 33μέτρων που απαιτεί τραβέρσα και παράκαμψη, λόγω της ασυμμετρίας του καταρράκτη. (κατεβαίνοντας σ’ αυτό το σημείο, παρατηρείστε την πρόχειρη συρμάτινη ανεμόσκαλα πιθανώς από παλιούς κυνηγούς περιστεριών). Η διαδρομή συνεχίζει με 7 αλλεπάλληλους καταρράκτες με τα τοιχώματα να υψώνονται όλο και περισσότερο. Φθάνοντας στο σημείο που αντικρίζουμε τον μεγάλο καταρράκτη του Μάστορα που κυριολεκτικά ψεκάζει με νερό όλη εκείνη την περιοχή, βρισκόμαστε στο ομορφότερο σημείο του Χα με τρεις διαδοχικούς τεχνικούς καταρράκτες και δέος!!! Συνεχίζουμε μέχρι το τέλος με 11 όμορφους καταρράκτες και τα πετρώματα να αλλάζουν μορφή! Ο τελευταίος καταρράκτης με λίγη προσοχή, περνιέται και με τσουλήθρα. Από δεξιά υπάρχει διαδρομή και μονοπάτι που οδηγεί στο κάτασπρο εκκλησάκι του Αγίου Πνεύματος, όπου είναι κι ο τερματισμός μας. Η διαδρομή μέσα στο φαράγγι είναι 4-5 ώρες. Το Χα είναι ένα φυσικό έργο τέχνης που σπάνια συναντάμε. Η κατάβαση με νερό σίγουρα είναι απίστευτα όμορφη κι εντυπωσιακή, αλλά το Χα και χωρίς νερό είναι μοναδικό, και διαφορετικό! Η καταλληλότερη περίοδος που το φαράγγι μπορεί να έχει νερό και να σας προσφέρει εξαιρετικές εμπειρίες, είναι από Φεβρουάριο μέχρι Απρίλιο. Το Χα είναι μια ξεχωριστή εμπειρία που αξίζει να δοκιμάσετε και να γνωρίσετε!

Γιώργος Ανδρέου.

Εκπαιδευτής –οδηγός καταβάσεων φαραγγιών

Η εκβολή του φαραγγιού γίνεται στον Μετσοβίτικο ποταμό και είναι ορατό κι από την Εγνατία οδό. Γενικά είναι μια διαδρομή με πολύ εύκολη πρόσβαση, διότι είναι κοντά στην Εγνατία, ανάμεσα από Ιωάννινα και Μέτσοβο.

Το ¨Δέος¨ ανήκει στην κοινότητα Μικρού Περιστερίου και ειδικότερα στον οικισμό Παλαιοχώρι.

Το Μικρό Περιστέρι είναι χωριό του νομού Ιωαννίνων και ανήκει στο δήμο Μετσόβου. Βρίσκεται σε υψόμετρο 990 μ. στους πρόποδες του όρους Λάκμος ή Περιστέρι και το διασχίζει ο ποταμός Μετσοβίτικος. Η πρόσβαση στο χωριό είναι εύκολη μέσω της Εγνατίας οδού. Το όνομα του το πήρε το 1927 κατά το σχέδιο της εθνικής επιχείρησης εξελληνισμού των τοπωνυμίων που έως τότε ονομαζόταν Μικρό Προσγόλι. Από το 1999 έως το 2010 άνηκε στον δήμο Εγνατίας ο οποίος εντάχθηκε στο δήμο Μετσόβου το 2010.

Το Μικρό Περιστέρι έχει πληθυσμό μόνο 223 κατοίκους και περιλαμβάνει τους εξής οικισμούς (σε παρένθεση ο πληθυσμός) : Μικρό Περιστέρι (18), Γιαρακάρι (17), Νέο Γερακάρι (58), Παλαιοχώρι (8), Προσήλια (0), Ραχούλα (11), και Ταμπούρια (111).

Πως πηγαίνουμε

Για να πάμε στο ¨Δέος¨, βγαίνουμε από την έξοδο της Εγνατίας

(προς Περιστέρι – Χρυσοβίτσα) η οποία βρίσκεται ανάμεσα από Ιωάννινα και Μέτσοβο. Το πρώτο χωριό που θα συναντήσουμε παράλληλα με τον Μετσοβίτικο ποταμό, λέγεται Ανάληψη ή Σιωλάδες. Οδηγούμε παράλληλα με το ποτάμι και μόλις περάσουμε το χωριό υπολογίζοντας 2 χιλιόμετρα από την έξοδο της Εγνατίας, θα συναντήσουμε μια γέφυρα που οδηγεί στην απέναντι όχθη, δηλαδή από την μεριά του φαραγγιού. Εκεί συναντάμε βατό χωματόδρομο και κάνουμε δεξιά. Τον ακολουθούμε ανεβαίνοντας το βουνό για 5χλμ. πηγαίνοντας στις διασταυρώσεις πάντα προς τα δεξιά. Αν έχετε αυτοκίνητο 4Χ4 θα βγείτε μέχρι το τέλος της διαδρομής, αν όχι μπορεί να χρειαστεί να το αφήσετε κάνα χιλιόμετρο ποιο πριν. Μόλις διανύσετε τα 5χλμ θα συναντήσετε μια διχάλα, όπου ο δεξιός δρόμος βγάζει στα λατομεία. Εκεί καλά είναι να αφήσετε το αυτοκίνητό σας γιατί είναι και η έξοδος του φαραγγιού και συνεχίστε με τα πόδια προς την είσοδο από τον χωματόδρομο που ανεβαίνει για άλλα 800 μέτρα. Μόλις συναντήσετε μια στροφή ¨πέταλο¨ κι από κάτω επίπεδα με σπαρτά, πρέπει να κατεβείτε προσεκτικά, έχοντας στο νου σας να βρείτε ένα καθαρό μονοπάτι για να προσεγγίσετε το φαράγγι.

Ξεκινώντας την πορεία σας μέσα από το φαράγγι, θα περπατήστε για καμιά 200 μέτρα και θα συναντήσετε το πρώτο ραπέλ 8 μέτρων, εύκολο, σε αρκετά ανοιχτό μέρος και μετά από λίγο περπάτημα θα συναντάτε διαδοχικά ραπέλ, το ένα καλύτερο από το άλλο. Κοιτώντας τον ουρανό, από πάνω σας θα βλέπετε συνεχώς τα κάθετα τοιχώματα του μεγάλου βράχου.

Όσο κατεβαίνετε το φαράγγι τόσο αυτό θα στενεύει και θα γίνεται όλο και ποιο επιβλητικό!

Τα τρία συνεχόμενα και τελευταία ραπέλ (21,11 και 23 μέτρων), κλέβουν κυριολεκτικά όλη την παράσταση και δίνουν στην διαδρομή το όνομα που της ταιριάζει ¨Δέος¨!

Ο καταρράκτης των 21 μέρων έχει κάποιες τεχνικές δυσκολίες ως προς την προσέγγισή του, που χρειάζεται να υπάρχει κάποιος έμπειρος οδηγός στην ομάδα. Είναι ένας  πολύ όμορφος καταρράκτης, όπου αμέσως μετά από αυτόν, θα κάνετε ένα ραπέλ 11 μέτρων και θα βρεθείτε σε μια ημισκοτεινή αίθουσα. Εκεί ξεκινάει το δέος! Το αμέσως επόμενο ραπέλ 23 μέτρων γίνεται στο απόλυτο σκοτάδι και η αίθουσα που θα βρεθείτε είναι ένας χώρος με Δέος! Η διαδρομή συνεχίζει με λίγες αντιστηρίξεις που χρειάζεται προσοχή και σε 100 μέτρα το ¨Δέος¨ τελειώνει πάνω στον δρόμο.

Υδρολογικά στοιχεία

Η ποσότητα νερού την άνοιξη είναι αρκετά μεγάλη, από το λιώσιμο των χιονιών του Λάκμου, ενώ την υπόλοιπη περίοδο του χρόνου, έχει και πάλι αρκετό νερό, αλλά χωρίς να δημιουργεί κινδύνους στην κατάβαση. Γενικά είναι ένα φαράγγι με αρκετή ποσότητα νερού, αλλά οι καταβάσεις του δεν επηρεάζονται από αυτό. Καλό θα ήταν όμως να αποφύγετε να πάτε από τον Δεκέμβριο-Απρίλιο. Προτιμήστε το καλοκαίρι και το Φθινόπωρο. Το αρμάτωμα του φαραγγιού είναι πολύ καλό και με διπλά σημεία αγκυρώματος κι έγινε με δαπάνες του ΕΣΕΦ.

Ιδανική διαδρομή και για τους αρχάριους, μιας και δεν παρουσιάζει κάποια επικινδυνότητα και δυσκολία.

Ειδικά στοιχεία

• Απόσταση από Γιάννενα: 44 χιλιόμετρα/40λεπτά.
• Απόσταση από Μέτσοβο: 15 χιλιόμετρα/20λεπτά.
• Απόσταση από Θεσσαλονίκη: 226 χιλιόμετρα/2 ώρες και 15 λεπτά.
• Υψόμετρο αφετηρίας: 980 μέτρα
• Υψόμετρο τερματισμού: 820μέτρα
• Μήκος διαδρομής φαραγγιού: 550μέτρα
• Ύψος μεγαλύτερου καταρράκτη: 23 μέτρα
• Σύνολο καταρρακτών: 8
• Χρόνος πρόσβασης-πεζοπορίας: 30 λεπτά
• Χρόνος κατάβασης φαραγγιού: 2 ώρες

Χρόνος πεζοπορίας μετά το φαράγγι: 5 λεπτά

Η πρώτη διάσχιση έγινε τον Αύγουστο του 2012 και οι εξερευνητές του φαραγγιού ήταν οι: Μιχάλης Αράπης, Θανάσης Αράπης, Νίκος Τάνας, Στέφανος Ντούμας.

Γιώργος Ανδρέου

Εκπαιδευτής –Οδηγός καταβάσεων φαραγγιών.

Η παλαιότερη ονομασία του χωριού, μέχρι το 1927, ήταν Σχωρέτσαινα Τότε μετονομάσθηκε και πήρε το σημερινό του όνομα από τους δίδυμους καταρράκτες που βρίσκονται σε πολύ μικρή απόσταση μεταξύ τους και λίγο πιο ψηλά από το χωριό, κοντά στον συνοικισμό Κρυοπηγή. Οι καταρράκτες προσεγγίζονται από ένα καλό καλντερίμι και μπορεί κάποιος να πλησιάσει αρκετά κοντά, ενώ αποτελούν αξιοθέατο για την περιοχή. Στην βάση των καταρρακτών, αναβλύζουν και πολλά νερά από πηγές, αλλά γενικά το θέαμα είναι αρκετά εντυπωσιακό κι επιβλητικό. Το ύψος των καταρρακτών είναι 90 μέτρα και έχουν νερό όλο το χρόνο, εκτός από τα μέσα Ιουλίου μέχρι και τον Σεπτέμβριο που συνήθως ξεκινάνε και οι δυνατές βροχές στα Τζουμέρκα. Τον χειμώνα και μέχρι την Άνοιξη, το θέαμα με την υπερβολική ποσότητα νερών από το λιώσιμο των χιονιών, είναι συγκλονιστικό!

Δυο θεριά που βρυχάνε κι ακούγονται από αρκετά μακριά!

Η θέαση των καταρρακτών, ερχόμενοι από Γιάννενα, ξεκινάει μετά το χωριό Καλέντζι με κατεύθυνση το γεφύρι της Πλάκας. Από εκεί φαίνεται ο μεγάλος ορεινός όγκος των Τζουμέρκων και οι καταρράκτες που κοσμούν ακόμα περισσότερο αυτή την όμορφη εικόνα!

Στις 4 Ιουλίου 2012 και στα πλαίσια της 9^ης Πανελλήνιας συνάντησης καταβάσεων φαραγγιών πού έγινε στα Πράμαντα Τζουμέρκων, η οποία οργανώθηκε από τον Ελληνικό σύλλογο εξερεύνησης φαραγγιών, έγινε και το αρμάτωμα του ενός από τους διδύμους καταρράκτες.

Η ιδιαίτερα υψηλή θερμοκρασία εκείνης της εποχής, σου έδινε την επιλογή να μην φορέσεις νεοπρέν και να νοιώθεις ακόμα πιο ελεύθερος! Το ανάπτυγμα των σχοινιών που κάναμε ασφαλίζοντας την όμορφη αυτή διαδρομή, ήταν 105 μέτρα. Κινηθήκαμε κάπως λοξά για να προσεγγίσουμε ασφαλή σημεία-πατάρια αγκυρώσεων με ενδιάμεσες και ασφαλές αλλαγές. Ο μεγάλος καταρράκτης για την πρέπουσα ασφάλεια, χωρίστηκε σε 4 εναλλαγές. Η διαδρομή λοιπόν ξεκινάει με μια τραβέρσα 3 μέτρων που οδηγεί σε ασφαλές πατάρι. Από εκεί ξεκινάει μια κλειστή κατάβαση 15 μέτρων (auto moulinette), που οδηγεί σε εκτεθειμένο πατάρι, προς αποφυγή τριβών. Η πορεία χαράχτηκε προς την αριστερή μεριά όπως κοιτάζουμε προς τα κάτω. Από εκείνο λοιπόν το πατάρι (θεωρώ πως είναι το καλύτερο σημείο) κατεβαίνει ραπέλ 42 μέτρων που οδηγεί σε ένα άλλο αρκετά μεγάλο πατάρι το οποίο βρίσκεται εκτός νερού. Κατά την διάρκεια αυτής της κατάβασης, ο αέρας που δημιουργείται από τα ρεύματα του καταρράκτη πετάει συχνά-συχνά έντονους ψεκασμούς με νερό που κάνει την κατάβαση πιο συναρπαστική! Μετά την προσγείωση στο πατάρι για το τελευταίο ραπέλ των 48 μέτρων, η μικρή διαδρομή του μεγάλου καταρράκτη πλησιάζει στο τέλος της! Αυτή η κατάβαση γίνεται δίπλα στο νερό και καταλήγει μέσα σε όμορφη καταπράσινη αλλά μια και μοναδική λιμνούλα που έχει όλη η διαδρομή.

Αγναντεύοντας από κάτω τον καταρράκτη κι αφού έχεις ολοκληρώσει την κατάβαση, το δέος είναι φανερό!

Κατεβαίνοντας προσεκτικά με αντιστηρίξεις, λίγο πιο κάτω συναντάμε το κεντρικό καλντερίμι και ανηφορίζουμε για το παρκινγκ. Όσο πλησιάζουμε στο παρκινγκ, συχνά κοντοστεκόμαστε και αγναντεύουμε πίσω μας το μεγάλο θεριό!

Την κατάβαση του μεγάλου καταρράκτη σε εποχή με λίγο νερό, μπορούν να την κάνουν και αρχάριοι, με την προϋπόθεση να έχουν μυηθεί στο canyoning και να είναι σε ομάδα έμπειρων. Δεν θεωρώ ότι είναι κάτι απαγορευτικό και δύσκολο, παρά μόνο συναρπαστικό!

Θα ήθελα να ευχαριστήσω όλα τα μέλη της ομάδας που βοήθησαν στο αρμάτωμα του καταρράκτη, κι ένα μεγάλο ευχαριστώ στον χορηγό μας ‘‘Κοτόπουλα Ανέζας’’ που κατάγεται από το ομώνυμο χωριό, όπου με την πολύτιμη προσφορά του, ειδικά σ’ αυτούς τους δύσκολους καιρούς που διανύουμε, βοήθησε στην επιπλέον προβολή και τουριστική εξέλιξη του τόπου του.

Γιώργος Ανδρέου

Τα ποτάμια του Ματσουκίου, του Καλαρρύτικου και του Χρούσια ακούγονται όλα μαζί. Τα γκρέμια μεγάλα κι επιβλητικά. Φαίνονται οι Καλαρρύτες και όλοι οι περιφερειακοί δρόμοι της περιοχής, φαίνεται ο ποταμός Χρούσιας που σμίγει με  το Καρλίμπου (την Πύλη), τα απέραντα οροπέδια των Τζουμέρκων, αλλά και οι βαθιές πεδιάδες κάτω από τα Πράμαντα, απ’ όπου ξεκινάει το φαράγγι των Καλαρρυτών για να σμίξει με του Αράχθου.

Πως πηγαίνουμε εκεί;

Πάνω στον δρόμο προς Καλαρρύτες, υπάρχει μια ταμπέλα που επιδεικνύει την πεζοπορική διαδρομή προς το Ματσούκι και το ιστορικό μοναστήρι της Βύλιζας. Αυτή την διαδρομή την κατεβαίνουμε για κάνα 25λεπτο μέχρι να συναντήσουμε το ποτάμι, μέσα σε πανύψηλα σκιερά πλατάνια. Εκεί ξεκινάει και η διαδρομή για την Πύλη του Παραδείσου.

Στο φαράγγι δόθηκε η ονομασία ” Πύλη του παραδείσου ” από την ομάδα εξερεύνησης, γιατί κατά την διάρκεια της κατάβασης ξαφνικά συναντάς μια πύλη που μοιάζει σαν καταπακτή κι από κάτω απλώνεται όλο το φαράγγι με τις λίμνες και τους καταρράκτες να φαίνονται από ψηλά. Είναι η πόρτα για έναν επίγειο παράδεισο! Μετά από αυτό τη σημείο, πραγματικά εισέρχεσαι σε ένα παραδεισένιο χώρο με πλούσια βλάστηση, μεγάλες γαλαζοπράσινες λίμνες και η διαδρομή εξελίσσεται έτσι μέχρι το τέλος της, που συναντάμε τον ποταμό Χρούσα. Το φαράγγι της Πύλης χωρίζει την περιοχή των Καλαρρυτών και Ματσουκιού και γεωγραφικά ανήκει στο Ματσούκι.

Η όμορφες εικόνες ξεκινάνε από το πέτρινο τοξωτό γεφύρι του μονοπατιού και συνεχίζει με εικόνες από μεγάλα καταπράσινα δασωμένα τοιχώματα, μέχρι να ανταμώσουμε την Πύλη. Η υπέροχη γαλάζια λίμνη κάτω από την Πύλη, σου δίνει την αίσθηση ότι βρίσκεσαι σε πισίνα πάνω σε ψηλό κτήριο! Ο επόμενος πολύ δυνατός καταρράκτης που σκορπίζει δύναμη και ατμούς από το χτύπημα του νερού πάνω σε μια τεράστια βαθιά παραδεισένια λίμνη, είναι το σήμα κατατεθέν του φαραγγιού! Για τους ποιο τολμηρούς και ειδήμονες, εκεί προσφέρεται ένα άλμα 12 μέτρων, που κόβει την ανάσα. Η συνέχεια του φαραγγιού είναι γεμάτη με καταρρακτάκια και βουτιές, μέχρι να φθάσουμε στον 22μετρο βαραθρώδη δίδυμο καταρράκτη που όμοιός του δεν υπάρχει! Εκπληκτική η δύναμη των νερών που πέφτουν από τον μεγάλο καταρράκτη με  ορμή  μέσα στην γαλάζια λίμνη και προκλητική για κάποιους τολμηρούς που θέλουν να δοκιμάσουν τις αντοχές τους κάτω από την δυνατή πίεση των νερών του. Η μαγεία του φαραγγιού κορυφώνεται επιβλητικά σε εκείνο το σημείο, συνεχίζοντας μέσα από ένα χαρακώδες στενό πέρασμα, μέχρι τη σμίξη με τον Χρούσα.  Λίγο πιο κάτω σμίγουν με το Ματσουκιώτικο φαράγγι και όλα αυτά μας φτιάχνουν τον Καλαρρύτικο ποταμό, στον οποίο μέχρι το τέλος του, δηλαδή την ένωσή του με τον Άραχθο, πέφτουν συνεχώς νερά από ρέματα και ποτάμια.

Η δύναμη των νερών από τα Τζουμέρκα, είναι μια μεγάλη πρόκληση για δυνατό canyoning στα φαράγγια της περιοχής!

Συνεχίζοντας πλέον με διάσχιση ποταμού στην υπόλοιπη διαδρομή μας μέχρι να δούμε τα νερά από το Ματσουκιώτικο φαράγγι να ενισχύουν την ροή του Καλαρύτικου, δεν έχει σημεία που χρειάζονται σχοινιά και κάποια ιδιαίτερη τεχνική υποστήριξη. Είναι μια πανέμορφη διαδρομή με τρεχούμενα πηγαία νερά από παντού, συναντώντας σε αρκετά σημεία πελώριες υδάτινες κουρτίνες. Η διαδρομή στο ποτάμι είναι περίπου 3 ώρες. Η πρώτη αλλά και προτεινόμενη έξοδος της διαδρομής είναι από το γεφύρι που βρίσκεται κάτω από την μονή Κιπίνας. Από εκεί ανεβαίνουμε το μονοπάτι που οδηγεί στον κεντρικό δρόμο και συναντάμε τον πολιτισμό.

Μην παραλείψετε να επισκεφτείτε την Μονή Κιπίνας, που είναι λίγο ποιο πάνω από την έξοδο της Πύλης.  Εύκολα επίσης θα προσανατολιστείτε και θα βρείτε τα πάντα, αγοράζοντας έναν ορειβατικό χάρτη της περιοχής των Τζουμέρκων.  Η κατάβαση του φαραγγιού, απαιτεί συνοδεία από έμπειρο οδηγό, λόγω των τεχνικών που ζητάει η διαδρομή, αλλά και λόγω της μεγάλης ποσότητας νερών.

Υδρολογικά στοιχεία 

Μεγάλες ποσότητες νερού περνάνε από τα φαράγγι τις περιόδους των έντονων καιρικών φαινομένων και  της εποχής που λιώνουν τα χιόνια της Κακαρδίτσας. Το φαράγγι είναι προσπελάσιμο από Ιούλιο μέχρι και Οκτώβριο. Σε περιόδους με έντονες βροχοπτώσεις και λιώσιμο των χιονιών του ορεινού όγκου των Τζουμέρκων, είναι απροσπέλαστο! Η δυναμική του νερού, αφήνει έντονα σημάδια σε πολλά σημεία του φαραγγιού!

Ειδικά στοιχεία

• Απόσταση από Γιάννενα:54 χιλιόμετρα. Διάρκεια περίπου 1:15 – 1:30.
• Υψόμετρο αφετηρίας: 760μέτρα
• Υψόμετρο τερματισμού: 540 μέτρα στην γέφυρα Κιπίνας
• Ύψος μεγαλύτερου καταρράκτη: 22 μέτρα
• Χρόνος πρόσβασης- πεζοπορίας: 25 λεπτά
• Χρόνος κατάβασης φαραγγιού: 4-6 ώρες
• Χρόνος πεζοπορίας μετά το φαράγγι: 30 λεπτά

Η 6μελής ομάδα του Ελληνικού Συλλόγου Εξερεύνησης Φαραγγιών, που συμμετείχε στο αρμάτωμα του φαραγγιού, αποτελούνταν από τους:

Γιώργο Ανδρέου (επικεφαλής), Μιχάλης Αράπης, Κατερίνα Κουιμτζή, Κωνσταντίνος Καραθάνος, Ορφέας Ανδρέου, και Αλκίμωνας Ζερβός.

Θα ήθελα να αφιερώσω αυτή την υπέροχη εξωτική διαδρομή, στον μεγάλο μου υιό Ορφέα, ο οποίος συμμετείχε ενεργά στην εξερεύνηση της Πύλης, όπου πρώτος απελευθέρωνε όλες τις καταβάσεις, χωρίς δισταγμό και με μεγάλη προθυμία!

Γιώργος Ανδρέου.

Εκπαιδευτής – οδηγός καταβάσεων φαραγγιών

Μέρος των νερών του φαραγγιού εκτρέπονται από ψηλά για να παράγουν ήπιας μορφής ηλεκτρική ενέργεια και να καταλήξουν στην συνέχεια στον Άραχθο, όπου ήταν κι ο αρχικός προορισμός τους.

Από το φαράγγι της Γκούρας το οποίο έχει συνολικό μήκος 4,5 χλμ, θα αναφερθώ στο σημαντικότερο κι ενδιαφέρων σημείο του, το οποίο βρίσκεται κάτω από την Ανατολική Κράψη. Το μήκος αυτής της διαδρομής είναι μόλις 400 μέτρα, με ψηλά κάθετα τοιχώματα, συνεχόμενες μικρές καταβάσεις (ραπέλ), τσουλήθρες, βουτιές και καθαρά νερά, ενώ το υπόλοιπο φαράγγι δεν έχει κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρων. Ο ήλιος μπαίνει στο φαράγγι της Γκούρας ελάχιστα και το τελευταίο και ομορφότερο ραπέλ της διαδρομής είναι ορατό από το δρόμο και την γέφυρα που το τέμνει.

Το όνομα η Ανατολική το πήρε από το σημείο του ορίζοντα που βρίσκεται ανατολικά από το αρχικό χωριό της Κράψης. Σήμερα λίγοι κάτοικοι μένουν στο χωριό. Ξεκινώντας από Θεσσαλονίκη και με κατεύθυνση τα Ιωάννινα, για να φθάσουμε στην Ανατολική ακολουθούμε την Εγνατία οδό και βγαίνουμε στην έξοδο για Μπαλντούμα, λίγο πριν τα Γιάννενα. Από εκεί ακολουθούμε ταμπέλες για Κράψη. Φθάνοντας στην Κράψη δύο επιλογές έχουμε. Ή θα πρέπει να πάμε στα Ιωάννινα ή να συνεχίσουμε για Ανατολική, Παλαιοχώρι Σιράκου κλπ. Αν ερχόμαστε από Γιάννενα, τότε είναι προτιμότερο να πάρουμε το επαρχιακό δίκτυο προς Κράψη και μετά εύκολα να καταλήξουμε στην Ανατολική.

Φθάνοντας στην ανατολική, συνεχίζουμε προς Παλαιοχώρι Σιράκου διανύοντας έναν κατηφορικό βατό χωματόδρομο για ένα χλμ περίπου για να συναντήσουμε την γέφυρα που τέμνει το φαράγγι. Εκεί αφήνουμε τα αυτοκίνητά και συνεχίζουμε ανηφορικά τον χωματόδρομο προς Κοτομίστα για 200 μέτρα. Στην δεύτερη πεταλώδες στροφή, αφήνουμε τον δρόμο κι ανηφορίζουμε το βουνό μέχρι να συναντήσουμε ένα παλιό χτιστό μονοπάτι. Θα βρείτε και αμυδρή κόκκινη σήμανση. Το μονοπάτι παλιά πρέπει να ήταν και αυλάκι που έφερνε νερό στα κτήματα και γενικά εύκολα καταλαβαίνεις ότι ήταν αρδευτικό έργο για την παλιά εποχή. Είναι ένα όμορφο κτιστό μονοπάτι που σε κάποια σημεία του περνάει μέσα από λαξευμένο βράχο. Θέλει προσοχή μόνο σε κάποιο σημείο του 2-3 μέτρα, που υπέστη κατολίσθηση. Σε λιγότερο από 30 λεπτά το μονοπάτι μας οδηγεί στην ένωση του φαραγγιού του Κρεμαστού Ανατολικής και της Γκούρας.

Από εκεί και κάτω ξεκινάμε να κάνουμε canyoning. Το εσωτερικό του φαραγγιού όπως είπα και ποιο πάνω είναι ιδιαίτερα όμορφο με λίγα ραπέλ, βουτιές, τσουλήθρες και χωρίς καμιά ιδιαίτερη δυσκολία. Είναι ένα σχετικά μικρό και σύντομο φαράγγι κατάλληλο για αρχάριους και για μεγάλες ομάδες. Μια ολιγομελή ομάδα δεν θα κάνει να το κατέβει πάνω από 1 ώρα, ενώ μια μεγάλη ομάδα θα κάνει περίπου 2 ώρες. Ο τελευταίος και μεγαλύτερος καταρράκτης είναι 16 μέτρα και έχει άλλους 5 καταρράκτες μικρότερους. Τα νερά του φαραγγιού είναι αρκετά παγωμένα γιατί έχει πολλές πηγές σε όλη τη διαδρομή. Με μεγάλη ποσότητα νερού είναι προσπελάσιμο, με μια μικρή προσοχή στον τέταρτο καταρράκτη. Είναι κατάλληλο για κατάβαση όλο το χρόνο, αρκεί τον χειμώνα να εφοδιαστείτε με γάντια και κουκούλα.

Γιώργος Ανδρέου

Εκπαιδευτής –Οδηγός καταβάσεων φαραγγιών.

Η εξερεύνηση και το αρμάτωμα του φαραγγιού έγινε υπό την αιγίδα του Ελληνικού Συλλόγου Εξερεύνησης Φαραγγιών και διήρκησε δύο ημέρες. Την πρώτη ημέρα έγινε προετοιμασία με ανίχνευση και πεζοπορία των γύρω μονοπατιών και των δρόμων πρόσβασης προς κι από το φαράγγι. Το αρμάτωμά του έγινε την επόμενη ημέρα και κράτησε 7μιση ώρες. Σε όλο το φαράγγι τοποθετήθηκαν 23 αλυσίδες, ενώ σε σημεία που τα πετρώματα δεν ήταν συμπαγή και για λόγους μέγιστης ασφαλείας τοποθετήθηκαν ιμάντες με κρίκους πάνω σε δένδρα.

Το φαράγγι δεν εγκυμονεί κινδύνους κατά την διάρκεια της πορείας του και δεν έχει ολισθηρά πετρώματα. Αυτό το κάνει ιδανικό και για καινούριους στο σπορ.

Επίσης δεν επισημάνθηκαν ιδιαίτερα ίχνη κατολισθήσεων, σημάδι που εμπνέει ακόμη μεγαλύτερη ασφάλεια. Η ποσότητα των νερών είναι αυξημένη συνήθως από Δεκέμβριο ως Μάρτιο επηρεαζόμενη πάντα από τις βροχοπτώσεις και τα καιρικά φαινόμενα της περιοχής, ενώ οι καταλληλότεροι μήνες για την κατάβαση του Στριφτού, είναι ο Απρίλιος και ο Μάιος. Το φαράγγι συνήθως είναι άνυδρο από τον Ιούνιο μέχρι τον Νοέμβριο, επηρεαζόμενο από την πορεία του εκάστοτε χειμώνα. Υπάρχει δυνατότητα εύκολης διαφυγής σε 4 διαφορετικά σημεία και γενικά θεωρείται εύκολο φαράγγι για διαφυγή. Επίσης για ομάδες αρχαρίων, υπάρχει δυνατότητα να γίνει κατάβαση του μισού φαραγγιού, αποφεύγοντας το επάνω τεχνικό κομμάτι με τον μεγάλο καταρράκτη. Η διάρκειά όλης της διαδρομής κυμαίνεται 5-7 ώρες, ενώ για το δεύτερο μισό 3-4 ώρες. Δεν παρουσιάζει ιδιαίτερες τεχνικές δυσκολίες, παρά μόνο στην αρχή που είναι και η κατάβαση του μεγάλου καταρράκτη ΄΄του στριφτού΄΄, στον οποίο πρέπει να γίνουν δύο αλλαγές. Η πρώτη βρίσκεται 6 μέτρα κάτω από την αρχή του καταρράκτη (από την δεξιά μεριά όπως κοιτάμε την θάλασσα) και η δεύτερη 22 μέτρα μετά, ακριβώς δίπλα στον καταρράκτη (από την αριστερή μεριά όπως κοιτάμε την θάλασσα) . Ο καταρράκτης συνεχίζει και τελειώνει με 28 μετρο ραπελ. Η συνέχεια του φαραγγιού γίνεται με απλές και πανέμορφες καταβάσεις ραπέλ κάνοντας αρκετή χρήση μονού σχοινιού λόγω του βάθους των λιμνών. Υπάρχουν 5 ασφαλή σημεία για άλματα και μια τσουλήθρα. Στην πορεία του και προς το τέλος της διαδρομής, ενώνεται με ένα μικρότερο φαράγγι (από την δεξιά μεριά όπως κοιτάμε την θάλασσα) το οποίο είναι κι αυτό εξερευνημένο κι αρματωμένο, χωρίς όμως να είναι αξιόλογο. Μετά την ένωσή τους και τα δύο μαζί σχηματίζουν ένα μικρό ποτάμι όπου μετά από 40 λεπτά περπάτημα, τέμνει τον αυτοκινητόδρομο (την Ε.Ο).

Χαρακτηριστικά του φαραγγιού είναι η έντονη βλάστηση, τα πεντακάθαρα νερά, οι βαθιές του ηλιόλουστες λίμνες, τα όμορφα και συνάμα διαφορετικά ραπέλ που εξελίσσονται στην πορεία του. Γενικά ο Στριφτός θυμίζει αρκετά το φαράγγι του Ορλιά στον Όλυμπο.

Για να βρείτε την έξοδο του φαραγγιού πρέπει να μπείτε στα Καμένα Βούρλα και αναζητήστε τον οικισμό Συκίτσα. Κάτω από αυτόν τον οικισμό περνάνε τα τούνελ της Ε.Ο. Η έξοδος του φαραγγιού βρίσκεται στην γέφυρα του παράλληλου βοηθητικού δρόμου με την Ε.Ο και είναι κοντά σ’ αυτό τον οικισμό.

Όταν κατεβάζει νερό το φαράγγι, η κοίτη του περνάει μέσα από την πόλη των Καμένων Βούρλων. Για να προσανατολιστείτε ποιο εύκολα, η γέφυρα που υπάρχει στην αρχή της οδού Βασιλειάδη πλάι σε ένα μεγάλο σούπερ μάρκετ (ΓΑΛΑΞΙΑΣ), είναι για τα νερά του φαραγγιού.

Για να πάτε στην είσοδο υπάρχουν δύο τρόποι:

Ο πρώτος τρόπος είναι να περπατήσετε έναν παλιό παρατημένο χωματόδρομο παράλληλα με το φαράγγι μήκους 3ων χιλιομέτρων, μία ώρα ανηφορική πορεία. Δεν πάει αυτοκίνητο. Προτείνεται διότι συνδυάζει όμορφη πεζοπορία!

Ο δεύτερος τρόπος είναι διαδρομή 11 χλμ. που διανύεται σε 24 λεπτά με αυτοκίνητο. Πρέπει να πάτε στον οικισμό Ασπρονέρι και να πάρετε τον χωματόδρομο που οδηγεί στην Κνημίδα και βγαίνει στην Καρυά. Θα περάσετε το εικονοστάσι του Προφήτη Ηλία που βρίσκεται πάνω σε τρισκελή διασταύρωση, όπου θα πάτε δεξιά και αμέσως λίγο πιο κάτω στην επόμενη διασταύρωση πάλι σε τρισκελή δρόμο θα βρείτε άλλο εικονοστάσι της Αγίας Ιερουσαλήμ. Εκεί παρκάρετε και ανεβαίνετε στο λιβάδι. Σε λίγο θα βρείτε γιδόστρατες που θα σας οδηγήσουν στο ρέμα που αμέσως θα μετατραπεί σε φαράγγι και θα σας ανταμείψει με το παραπάνω! Χιλιομετρικά απέχει από την Αθήνα 175 χλμ, ενώ από την Θεσσαλονίκη 379 χλμ. Είναι εύκολα προσβάσιμο διότι βρίσκεται πάνω στην Εθνική οδό και την πόλη των Καμένων Βούρλων.

Ειδικά στοιχεία του φαραγγιού

• Νομός: Φθιώτιδας
• Όρος: Κνημίδα
• Πόλη: Καμένα Βούρλα
• Υψόμετρο αφετηρίας: 535μέτρα
• Υψόμετρο τερματισμού: 35 μέτρα
• Σύνολο καταβάσεων: 25
• Ύψος μεγαλύτερου καταρράκτη: 28+22=50 μέτρα
• Διάρκεια κατάβασης: 6 ώρες

Το φαράγγι είχε επισημανθεί το 2007 και εξερευνήθηκε στις 8 Απριλίου του 2012, από 8 μελή ομάδα του Ε.Σ.Ε.Φ.

Η ομάδα αποτελούνταν από τους: Γιώργο Ανδρέου (υπεύθυνος εξερεύνησης) Λιόλιο Δημήτριο, Παπαγιάννη Φοίβο, Κουιμτζή Αικατερίνη, Παπαγιάννη Αμαλία, ΜπέλλουΝάνσυ, Μιλιορέλη Κάλλια, Βασβατέκη Ιωάννη.

Συνδυάστε την εξόρμηση σας  με ζεστά λουτρά μετά την δραστηριότητα.

Γιώργος Ανδρέου

Εκπαιδευτής – οδηγός καταβάσεων φαραγγιών

Φαίνονται οι Καλαρίτες και όλοι οι περιφερειακοί δρόμοι του χωριού, ο ποταμός Χρούσιας που σμίγει με  τον Καλαρίτικο, τα απέραντα οροπέδια των Τζουμέρκων, αλλά και οι βαθιές πεδιάδες κάτω από τα Πράμαντα, απ’ όπου ξεκινάει το φαράγγι των Καλαριτών για να σμίξει με του Αράχθου. Ίχνη αρκούδας παντού! Ακόμη και μέσα στο φαράγγι. Το φαράγγι αρκετά επιβλητικό, απότομο, χωρίς περιθώρια διαφυγής. Δεν έχει κλειστά και στενά περάσματα, αλλά μεγάλους κάθετους καταρράκτες, τραβέρσες, αλλαγές, συνεχόμενες καταβάσεις και όσο πλησιάζεις στον Καρλίμπου, τον παραπόταμο του Καλαρίτικου, η βοή του νερού ακούγεται όλο και ποιο έντονη. Νερά πολλά έχει την Άνοιξη. Χτυπάνε στην κυριολεξία. Δεν σου αφήνουν περιθώριο να σκεφτείς κάτι άλλο, παρά μόνο την αντίσταση στην κατάβαση. Το καλοκαίρι άλλο τοπίο. Στεγνό ή έστω με λίγο νερό, χωρίς πίεση, καθόλου άγχος, με μεγάλη μέρα, περιμένοντας την σμίξη με το ποτάμι για μια δροσερή βουτιά. Ο ήλιος άμα δεν είναι κρυμμένος πίσω από καμιά μαυρισμένη συννεφιά, από αυτές που ξεφυτρώνουν για πλάκα στην περιοχή, το πιάνει σχεδόν όλη μέρα και καίει τα πάντα. Για την άνοιξη καλό ακούγεται να ναι έτσι! Κατεβαίνεις και νομίζεις ότι τελειώνει το φαράγγι όπου νάνε. Συνεχής εξαπάτηση λέγεται αυτό. Νομίζεις….αλλά έχει κι άλλο, κι άλλο, κι άλλο. Λίγο πριν βραχείς από τα ορμητικά νερά του Καρλίμπου, κάπου στ’ αριστερά έχει τη φωλιά της μια αρκούδα. Πάντα κρύβεται όταν περνάμε και φεύγει απ’ το μέρος της. Μας παρακολουθεί χωρίς να καταλαβαίνουμε το παραμικρό. Την προτελευταία φορά την είδαμε από μακριά. Τα ίχνη της είναι διάσπαρτα. Η φωλιά της σε σημείο που δεν πλησιάζεται εύκολα. Κάπου δίπλα στον γκρεμό σε κάτι σπηλιές. Την είδαν και οι ντόπιοι πολλές φορές μας είπαν και μάλιστα έχει γεννήσει κιόλας..

Τα νερά στο Καρλίμπου είναι πολλά! Θέλει προσοχή. Κανά δυο βουτιές δεν τις γλιτώνεις. Μια από τ’ αριστερά και μια από τα δεξιά σε πάει. Προς το τέλος κρατάς μόνο δεξιά και περνάς προσεκτικά δίπλα από κάποια σημεία. Δεν πρέπει να πάς ποτέ προς τα πάνω, παρά μόνο όταν μυριστείς το παλιό μονοπάτι που συνδέει το Ματσούκι με τους Καλαρίτες. Αν το πας προς τους Καλαρίτες σε 30 λεπτά θα είσαι στον κεντρικό δρόμο. Εκεί έχει και μια μεγάλη ταμπέλα που το αναφέρει, αλλά δεν έχει και ιδιαίτερη κίνηση σαν διαδρομή, γιατί συναγωνίζεται με το περίφημο μονοπάτι Συράκου- Καλαριτών, που είναι εκεί κοντά. Αν πάρεις την τολμηρή απόφαση να πας προς το Ματσούκι θα περπατήσεις σε ένα από τα ομορφότερα αλλά παρατημένα μονοπάτια που έκανες ποτέ. Τολμηρή είπαμε γιατί έχεις 3ωρη ανάβαση! Περνάς κι από κλειστά σημεία με βάτα, και δίπλα από τον γκρεμό και ανεβαίνεις συνέχεια.

Τις γρατσουνιές από τα βάτα δεν τις γλυτώνεις με τίποτα. Δεξιά σου πάντα έχεις τα μεγάλα φαράγγια του Καρλίμπου, του Καλαρίτικου και του Ματσουκίου. Σε δυόμιση ώρες είσαι σε ένα βυζαντινό μνημείο που ανακαινίζεται από το 1981. Είναι το ιστορικό μοναστήρι της Βύλιζας Ματσουκίου. Η επωνυμία Βύλιζα προέρχεται από τη λατινική λέξη vigilo (=φυλάττω, αγρυπνώ) καθώς το μοναστήρι βρίσκεται πραγματικά σε τοποθεσία παρατηρητήριο σε υψόμετρο περίπου 1.000 μέτρα.

Κατά την παράδοση η Μονή ιδρύθηκε τον 11ο αιώνα. Το μοναστήρι μετά την διάλυσή του (1893) ζει την παρακμή του. Σήμερα η Μονή είναι μετόχι της Ι.Μ. Κάτω Παναγιάς Άρτας. Το 1981 αρχίζει μια νέα εποχή για την Βύλιζα. Η μοναστηριακή επιτροπή με ζήλο και μεράκι ξεκινάει σιγά-σιγά τη στερέωση – αποκατάσταση της Μονής.

Αυτή η προσπάθεια συνεχίζεται με αποτέλεσμα την αναμόρφωση της Μονής. Το απόκρημνο χτιστό μονοπάτι-καλντερίμι από την Βύλιζα προς το Ματσούκι, έχει σχεδόν ανακατασκευαστεί όλο και είναι ένα σημαντικό έργο για την περιοχή.

Οι ενθυμήσεις καταγράφτηκαν και μελετήθηκαν από τον καθηγητή – ερευνητή,  καταγόμενο από το Ματσούκι κ. Δημήτριο Καλούσιο. Το 1746 το Μοναστήρι της Βύλιζας χρηματοδοτεί την κατασκευή της γέφυρας του Παπα-Στάθη στον Άραχθο ποταμό (σημαντικότατο έργο για την περιοχή εκείνη την εποχή). Γενικότερα, η Μονή της Βύλιζας, συμμετείχε ενεργά στην οικονομική, κοινωνική, πνευματική και πολιτιστική ζωή της ευρύτερης περιοχής των Τζουμέρκων.

Η μεγάλη πεζοπορική διαδρομή μετά το φαράγγι είναι απαραίτητη γι’ αυτούς που θέλουν να έχουν μια πλήρη εικόνα για την περιοχή. Αρκεί να αντέχουν γιατί το φαράγγι μαζί με το μονοπάτι, είναι εκρηκτικός συνδυασμός.

Η εξερεύνηση του φαραγγιού έγινε στις 6 Νοεμβρίου 2011 από τον Ελληνικό Σύλλογο Εξερεύνησης Φαραγγιών στα πλαίσια του προγράμματος Ήπειρος 2011.

Επικεφαλής και επιμελητής της διοργάνωσης: Γιώργος Ανδρέου.

Στην ασφάλιση, εξερεύνηση συμμετείχαν: Βασίλης Παπαβασιλείου, Κώστας Χριστογιάννης, Κατερίνα Κουιμτζή, Νάνσυ Μπέλλου, Δημήτρης Μυλωνάς, Άρης Ζάχαρης, Αλεξία Λυτοπούλου, Στέργιος Αποστολίνας και Μιχάλης Αράπης.

Τεχνικά στοιχεία

• Μήκος φαραγγιού:1200 μέτρα
• Υψόμετρο αφετηρίας: 1280 μέτρα
• Υψόμετρο τερματισμού: 820 μέτρα
• Υψομετρική διαφορά: 460 μέτρα
• Μεγαλύτερος καταρράκτης: 55μέτρα
• Μεγαλύτερος μονοκόμματος καταρράκτης: 73μέτρα
• Σύνολο καταρρακτών:14
• Χρόνος πρόσβασης: 10 λεπτά
• Χρόνος κατάβασης: 5 ώρες
• Χρόνος επιστροφής: μισή ώρα ή τρείς ώρες
• Προτεινόμενη περίοδος: από Απρίλιο – Οκτώβριο.
• Μεγαλύτερο μήκος σχοινιών: 60μέτρα
• Αυτοκίνητα: απλά συμβατικά ΙΧ.

Ευχαριστίες:

Ευχαριστούμε θερμά τον Βασίλη Κωσταδήμα πρόεδρο του συλλόγου φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς Ματσουκίου καθώς και όλα τα μέλη του συλλόγου για την αξιόλογη βοήθεια που μας πρόσφεραν, χορηγώντας μας τα υλικά ασφάλισης για το φαράγγι, βοηθώντας έτσι την ανάδειξη της περιοχής τους. Μακάρι να σκεφτόταν όλοι έτσι θετικά για τον τόπο τους, όπως εσείς. Ευχαριστούμε επίσης τον ιερέα του Ματσουκίου Πατήρ Χρήστο Μακρή για την μεγάλη βοήθεια και την αστείρευτη προθυμία φιλοξενίας αγκαλιάζοντας το έργο μας, τον καθηγητή κύριο  Δημήτριο Καλούσιο για τις σημαντικές πληροφορίες του, καθώς και πολλούς άλλους Ματσουκιώτες που ας μας συγχωρέσουν που δεν μπορούμε να τους αναφέρουμε.

Γιώργος Ανδρέου.

Εκπαιδευτής – οδηγός καταβάσεων φαραγγιών

Η οροσειρά της Τύμφης, βρίσκεται πάνω από το Πάπιγκο με τις κορυφές της να φτάνουν μέχρι τα 2.497 μ.(Γκαμήλα), ενώ κάτω από τα χωριά βρίσκεται το επιβλητικό φαράγγι του Βίκου, με τον ποταμό Βοϊδομάτη.

Κατά τον 14ο αιώνα, το Πάπιγκο αποτελούσε ευρεία αυτόνομη περιφέρεια και συμπεριλαμβανόταν μεταξύ των αυτόνομων χωρών της μεσαιωνικής Ηπείρου. Η τουρκική κατάκτηση βρήκε το Πάπιγκο με καθεστώς ιδιότυπης στρατιωτικής και διοικητικής ημιαυτονομίας. Μετά το 1868, την περιοχή άρχισαν να λυμαίνονται συμμορίες ληστών, με επιπτώσεις στην οικονομία και στο ανθρώπινο δυναμικό. Αυτό είχε συνέπεια  την απομάκρυνση των περισσοτέρων αρχοντικών οικογενειών από το Ζαγόρι. Με την εξέλιξη της ιστορίας, το Πάπιγκο σήμερα κατέχει κομβική τουριστική θέση και είναι παγκοσμίως γνωστό, αντιπροσωπεύοντας με την εικόνα του την περιοχή του Ζαγορίου. Η ευρύτερη περιοχή γύρω από το Πάπιγκο φιλοξενεί πάνω από 50 είδη δασικών δέντρων και θάμνων. Οι τεχνίτες που κατασκεύαζαν τα σπίτια ποιό παλιά, κατάγονταν από τα χωριά της Κόνιτσας και των Τζουμέρκων. Στην περιοχή υπάρχει ένα ευρύ σύστημα καλντεριμιών και μονοπατιών που συνδέει τα γύρω χωριά, καλλιέργειες και κάποια κομβικά σημεία.

Οι συνήθεις και πολύ γνωστές πεζοπορικές διαδρομές της περιοχής είναι:

Από το Μεγάλο Πάπιγκο:

προς χαράδρα Βίκου – Μονοδέντρι (7ώρες),

προς πηγές Βοϊδομάτη και χωριό Βίκος, (3ώρες),

προς Άνω Κλειδωνιά (2ώρες).

Από το Μικρό Πάπιγκο:

προς καταφύγιο Αστράκας (3ώρες),

προς βάραθρο “Προβατίνα”-πύργοι Πάπιγκου (4ώρες),

προς Δρακόλιμνη (4,30ώρες).

Από το γεφύρι της Αρίστης πάνω στον Βοϊδομάτη, προς το πέτρινο γεφύρι της Κλειδωνιάς (2μιση ώρες παράλληλα με τον Βοϊδομάτη). Για να πάμε στο Πάπιγκο οδικώς, θα πρέπει πρώτα απαραίτητα να περάσουμε από την Αρίστη και το πέτρινο τοξωτό γεφύρι πάνω από τον Βοϊδομάτη.

Αγναντεύοντας από την πλατεία της Αρίστης το Πάπιγκο και τους επιβλητικούς πύργους του Ζαγορίου, διακρίνεται ξεκάθαρα ο φιδωτός δρόμο που οδηγεί στα χωριά. Χαρακτηριστικό είναι ότι δεξιά κι αριστερά του δρόμου υπάρχουν δύο φαράγγια. Το ένα είναι του Βίκου-Βοϊδομάτη και το άλλο του ‘’Τοίχου’’, για το οποίο θα αναφερθώ σ’ αυτό το άρθρο. Το φαράγγι του ‘’Τοίχου’’, ξεκινάει από την λάκα ¨Κούλα¨ με αρκετούς συλλέκτες νερών και τελειώνει στον ποταμό Βοϊδομάτη. Τα μεγάλα κάθετα τοιχώματα του φαραγγιού, φαίνονται από αρκετά μακριά και ονομάζονται ¨Τοίχος¨(τοπωνύμιο της περιοχής που δεν αναγράφεται στους απλούς χάρτες). Βάση πληροφοριών, είναι ένα ανώνυμο φαράγγι και παίρνει το όνομα αυτό από το παραπάνω τοπωνύμιο. Αναφερόμαστε λοιπόν στο φαράγγι του ¨Τοίχου¨ Ζαγορίου.

Η διαδρομή (canyoning) χωρίζεται σε δύο μέρη, από τα δύο μονοπάτια που το τέμνουν. Το κάτω μέρος του είναι εύκολα προσβάσιμο και ποιο ενδιαφέρον. Ο χρόνος διάσχισης και για τα δύο τμήματα, είναι σχεδόν ο ίδιος. Δηλαδή από 3 ώρες περίπου. Αν επιχειρήσετε να το διασχίσετε όλο, έχετε και την δυνατότητα να εγκαταλείψετε στο μέσον του και σε 50΄ να είστε στο οδικό δίκτυο. Το πάνω μέρος του φαραγγιού αποτελείται από συνεχόμενες μικρές καταβάσεις με μικρά διαστήματα από περπάτημα κι αντιστηρίξεις. Το ύψος του μεγαλύτερου καταρράκτη είναι 22 μέτρα. Το κάτω μέρος που είναι και το ποιο ενδιαφέρον, αποτελείται κι αυτό  από πολλές αντιστηρίξεις και ραπέλ, περνώντας όμως κι από σημεία με ιδιαίτερη φυσική ομορφιά. Η πλούσια χλωρίδα και τα αναρριχόμενα φυτά του Β΄ μέρους είναι αρκετά εντυπωσιακά! Περνάμε από καταπράσινα τούνελ πυκνής βλάστησης, με ελάχιστο φως. Εντυπωσιακό επίσης είναι το κεντρικό του σημείο με τις συνεχόμενες καταβάσεις και τις εναλλασσόμενες όμορφες εικόνες, καθώς και την μεγάλη λίμνη που πρέπει να αποφευχθεί με κάποιο τεχνικό πέρασμα, ή απλά να περάσουν όλοι μέσα από αυτή και να βραχούν. Τα περισσότερα δεσίματα των σχοινιών γίνονται από μεταλλικές αγκυρώσεις που τοποθετήθηκαν το 2010 και 2011, αλλά δεν λείπουν και τα φυσικά δεσίματα από κορμούς δένδρων, που υπάρχουν άφθονοι δίπλα στα τοιχώματα του φαραγγιού. Οι αντιστηρίξεις είναι κάτι πολύ σύνηθες, γενικά στις καταβάσεις φαραγγιών και στο συγκεκριμένο φαράγγι είναι αρκετές. Οι αντιστηρίξεις αυξάνουν την ομαδικότητα γιατί ο καθένας βοηθάει τον άλλον στα δύσκολα περάσματα και χαρακτηρίζουν το canyoning ως ένα άθλημα συνεργασίας και υποστήριξης. Πλησιάζοντας προς το τέλος του, στ’ αυτιά μας ηχεί η βοή του Βοϊδομάτη, που μας αναζωογονεί αισθητά. Το μονοπάτι της επιστροφής προς την γέφυρα της Αρίστης είναι αυτό που αναφέραμε ποιο πάνω, με κατεύθυνση το γεφύρι της Κλειδωνιάς. Μια αρκετά πολυσύχναστη διαδρομή, που δεν θα μας δυσκολέψει καθόλου. Σε περίπου 20 λεπτά θα μας βγάλει στον πολιτισμό. Ο ατομικός εξοπλισμός που χρειαζόμαστε για την κατάβαση αυτού του φαραγγιού, είναι απλά ορειβατικά ρούχα, ζώνη ασφαλείας και κράνος. Ο ένας από την ομάδα καλό θα ήταν να φοράει τουλάχιστον ένα παντελόνι νεοπρέν, για να μπορέσει να περάσει από την λίμνη που υπάρχει κάπου στο κέντρο του δεύτερου μισού του φαραγγιού. Τα σχοινιά που θα χρειαστείτε είναι μεταξύ 20-40 μέτρων, μιας και το ύψος της μεγαλύτερης κατάβασης είναι 25 μέτρα. Όλα τα ραπέλ του φαραγγιού είναι συνολικά 45. Του Β΄ τμήματος είναι 26, ενώ του πρώτου μέρους 19.

Στο πάνω μέρος του φαραγγιού φθάνουμε κάνοντας μία από τις όμορφες πεζοπορικές διαδρομές που αναφέρουμε ποιο πάνω. Συγκεκριμένα την διαδρομή από το Μεγάλο Πάπιγκο προς Άνω Κλειδωνιά (2 ώρες).

Το μονοπάτι ξεκινάει μέσα από το χωριό. Μετά από μία ώρα περίπου ελαφριάς πεζοπορίας με πανοραμική θέα και σχεδόν στη μέση της διαδρομής προς την Άνω Κλειδωνιά, το μονοπάτι τέμνει το φαράγγι του Τοίχου. Εκεί το μέρος είναι ανοιχτό, χωρίς να έχει πυκνή βλάστηση με 990 μέτρα υψόμετρο και συντεταγμένες (39°58’49.73″Β – 20°42’14.62″Α). Το φαράγγι του Τοίχου, είναι σχετικά εύκολο φαράγγι που σπάνια θα συναντήσουμε νερό. Η πορεία του φαραγγιού γίνεται μέσα από μια ιδιαίτερα καρστική περιοχή, γι αυτό το λόγο δεν θα συναντήσουμε ποτέ νερά, παρά μόνο όταν κάνει έντονα καιρικά φαινόμενα.

Ξεκινώντας από εκεί και μέχρι το τέλος του φαραγγιού, δηλαδή στις όχθες του Βοϊδομάτη, η διαδρομή είναι περίπου 4 χιλιόμετρα και διάρκειας 5-6 ωρών. Το ποιο ενδιαφέρον όμως κομμάτι του φαραγγιού είναι το δεύτερο μισό του και προσεγγίζεται πανεύκολα από τον δρόμο που ανεβαίνουμε για Πάπιγκο. Συγκεκριμένα μόλις τελειώσουν οι ανηφόρες και πριν φθάσουμε στο Πάπιγκο, συναντάμε το πρώτο ρέμα με ένα μικρό πέτρινο τοξωτό γεφύρι που βρίσκεται κάτω από το δρόμο (γεωγραφικό πλάτος 39°57’51.25″Β μήκος  20°42’36.50″Α). Εκεί σταθμεύουμε το αυτοκίνητό μας και ξεκινάμε πεζοπορία για 35 λεπτά από μονοπάτι που φεύγει δυτικά και φαίνεται ξεκάθαρα από το δρόμο. Είναι ένα τραβερσαριστό μονοπάτι με ήπια κλίση που ξεκινάει από ξέφωτο με πολλές γιδόστρατες, μετά περνάει μέσα από δάσος οξιάς και καταλήγει κατηφορικά μέσα στο φαράγγι. Το στίγμα της ένωσης μονοπατιού και φαραγγιού είναι: 39°58’2.35″Β- 20°42’1.32″Α και με υψόμετρο 755μέτρα.

Η κατάληξη στο Βοϊδομάτη έχει υψόμετρο 433 μέτρα. Συνεπώς η υψομετρική διαφορά του Β΄ μέρους του φαραγγιού είναι 322 μέτρα.

Η πρώτη απόπειρα διάσχισης, έγινε την πρωτομαγιά του 2010 και η δεύτερη στις 25 Μαΐου του 2012. Το φαράγγι του Τοίχου είναι μια διαδρομή χωρίς ιδιαίτερες δυσκολίες και μπορείτε να το διασχίσετε όλο το χρόνο. (αν πάτε χειμώνα φορέστε οπωσδήποτε στολή νεοπρέν). Σχεδόν όλες οι καταβάσεις του γίνονται με απλή τεχνική διπλών σχοινιών. Όποια εποχή κι αν βρεθείτε στην περιοχή, μην παραλείψετε να περάσετε κι από το φαράγγι του Τοίχου.

Γιώργος Ανδρέου.

Εκπαιδευτής-Οδηγός καταβάσεων φαραγγιών

Η δύναμη των νερών από τα φαράγγια της περιοχής είναι μια μεγάλη πρόκληση για δυνατό canyoning! Το Ματσούκι είναι βλαχόφωνο χωριό του Νομού Ιωαννίνων χτισμένο στα Τζουμέρκα και συγκεκριμένα στις παρυφές του όρους Κακαρδίτσα, (φυσικό σύνορο Νομού Ιωαννίνων Νομού Τρικάλων) σε υψόμετρο 1140 μέτρων.
Περιβάλλεται από πανύψηλα βουνά, όπως η Κακαρδίτσα (2469μ.), ο Καταρραχιάς (2280μ.), τα Κριθάρια (2200μ.), τα οποία του προσφέρουν και μια φυσική οχύρωση. Το χωριό υδροδοτείται από τη Δέση, μια από τις αναρίθμητες πηγές που βρίσκονται τριγύρω.
Είναι καθαρά κτηνοτροφική κοινότητα με 12.000 αιγοπρόβατα και 800 περίπου βοοειδή, που βόσκουν στα γύρω βουνά κατά τους θερινούς μήνες. Το κυρίαρχο στοιχείο στο χωριό αυτό, είναι τα τρεχούμενα νερά από τα ορμητικά ορεινά ποτάμια με ροή νερού όλο το χρόνο.  Το ποτάμι της Μαυριάς και το ποτάμι της Γκούρας, είναι τα δύο ορεινά ποτάμια, τα οποία ενώνονται λίγο πριν το χωριό και διασχίζοντάς το, πέφτουν από ύψος 45 μέτρων στο κόκκινο ποτάμι, δημιουργώντας το θέαμα του καταρράκτη στη θέση Καμίλι,  και όλα μαζί μετά, διασχίσουν το Ματσουκιώτικο φαράγγι, το οποίο αρκετά πιο κάτω σμίγει με τον Καλαρύτικο.

Στις 23,24 & 25 Ιουλίου του 2011, προγραμματίστηκε από τον εξερευνητικό σύλλογό μας τον Ε.Σ.Ε.Φ, η κατάβαση και εξερεύνηση τριών άγνωστων φαραγγιών στην περιοχή των Τζουμέρκων. Τα φαράγγια ανήκουν όλα στην περιοχή του Ματσουκίου. Η πρώτη μας επαφή με τους κατοίκους του χωριού ξεκίνησε λίγους μήνες πριν και ήταν με αρκετά φιλόξενη διάθεση και προθυμία, η οποία επιβεβαιώθηκε στην πορεία. Στο Ματσούκι ζούνε περίπου 100 μόνιμοι κάτοικοι, ενώ λειτουργεί νηπιαγωγείο με 7 παιδιά και δημοτικό με 13 παιδιά. Η πρόθεσή μας για την εξερεύνηση των φαραγγιών της περιοχής, στηρίχθηκε από τον σύλλογο του χωριού, από τον πατήρ Χρήστο Μακρή, αλλά και όλους τους κατοίκους και δημότες που βρισκόντουσαν τυχαία εκείνες τις ημέρες και τον Δημήτρη Κωσταδήμα. Η κατασκηνωτική μας έδρα ήταν στην πλατεία του χωριού και με την ευλογία του ιερέα, δίπλα ακριβώς από την εκκλησία. Το κρυστάλλινο τρεχούμενο άφθονο Νερό, το ωραίο φαγητό με το ντόπιο Ηπειρώτικο τσίπουρο, η καλή φιλοξενία, η ζωντανή ορεινή ατμόσφαιρα και οι μοναδικές εικόνες από όλη την περιοχή, είναι οι αναμνήσεις από την εξερεύνησή μας.
Το φαράγγι ξεκινάει κάτω από τον παλιό νερόμυλο που βρίσκεται κάτω από την πλατεία του χωριού. Η διαδρομή αρχίζει με έναν καταρράκτη 13μέτρων και συνεχίζει μέχρι τον μεγάλο καταρράκτη (Καμίλι), με 11 διαδοχικούς καταρράκτες μεταξύ τριών και 16 μέτρων και αρκετά επιθετικό νερό, χωρίς όμως  κάποια επικινδυνότητα. Σε πολλά σημεία στο φαράγγι μπορεί να γίνει και διαφυγή. Έχουν γίνει πάντως αρκετές τραβέρσες, προς αποφυγή προβλημάτων στην κατάβαση. Ο διάκοσμος του φαραγγιού δεν είναι κάτι το ιδιαίτερο, η δυναμική του είναι ο συνδυασμός της ποσότητας νερού και της  κατάβασης του μεγάλου καταρράκτη, που είναι και το σύμβολο της περιοχής. Την ημέρα της διάσχισης του φαραγγιού, το ραντεβού με τους κατοίκους του χωριού για το θέαμα της κατάβασης του καταρράκτη, δόθηκε στις 2 το μεσημέρι. Καταφέραμε να ήμαστε στην ώρα μας, αλλά επί μιάμιση ώρα μετά, παλεύαμε για το αρμάτωμα του υγρού θηρίου. Ο καταρράκτης έβγαλε αρκετές δυσκολίες στο αρμάτωμά του, λόγω της ποσότητας νερού. Ξεκινώντας πρώτος την κατάβαση ως επικεφαλής, γρήγορα επέστρεψα στην αρχική μου θέση με τεχνικές ανάβασης λόγω απροσπέλαστου επικίνδυνου σημείου που συνάντησα στο αρχικό στάδιο της πορείας μου. Έτσι οργανώθηκε εκ νέου άλλο αρμάτωμα από ασφαλέστερο σημείο.  Το καινούργιο αρμάτωμα στήθηκε παρακάμπτοντας το απροσπέλαστο, δημιουργώντας μια αναρριχητική τραβέρσα 12 μέτρων και μετά τρεις διαδοχικές (κλειστές) καταβάσεις των 25, των 6 και των 42 μέτρων, αγγίζοντας οριακά το ορμητικό νερό του.

Οι κάτοικοι του χωριού χαιρέτισαν το θέαμα και στήριξαν το έργο μας με την παρουσία τους την ώρα της μεγάλης κατάβασης. Ένας ακόμη μύθος του χωριού καταρρίφθηκε. Μετά τον καταρράκτη Καμίλι, η διαδρομή δίνει εικόνες από απλή διάσχιση φαραγγιού, με ιδιαίτερο το τελευταίο του κομμάτι με τα πηγαία τρεχούμενα νερά του, που σχηματίζουν υδάτινες μικρές και μεγάλες κουρτίνες. Η πορεία αυτή συνεχίζει χωρίς τεχνικές και ιδιαίτερες δυσκολίες για μισή ώρα μέχρι το παλιό γεφύρι του Σταφυλά. Από εκεί γίνεται και η έξοδος, όπου σε 20 λεπτά βρίσκεσαι στον κεντρικό δρόμο που οδηγεί στο χωριό. Υπάρχει και η επιλογή της αντίθετης κατεύθυνσης που οδηγεί, στο χωριό από ανηφορική πεζοπορική διαδρομή 50’. Από το γεφύρι του Σταφυλά περνούσε ο παλιός δρόμος και το μονοπάτι που ένωνε το Ματσούκι με τα Πράμαντα και τα άλλα χωριά. Πάνω από το Ματσουκιώτικο φαράγγι  είναι και  η Ιερά Μονή Βύλιζας, χτισμένη το 1200 μ.Χ μέσα σε ένα βράχο. Το μοναστήρι βρίσκεται κυριολεκτικά πάνω από τον γκρεμό. Η ανάπλαση του παλιού μονοπατιού με πετρόκτιστο καινούριο καλντερίμι που ενώνει την μονή με το χωριό καθώς και οι εργασίες αναστήλωσης του βυζαντινού αυτού μνημείου, είναι  ένας σημαντικός παράγοντας αναβάθμισης της περιοχής. Το υπόλοιπο φαράγγι μέχρι την σμίξη με τον Καλαρίτικο, το Ματσουκιώτικο ρέμα, δεν έχει σημεία που χρειάζονται σχοινιά και ανήκει στην κατηγορία river trekking. Είναι μια πανέμορφη διαδρομή με αρκετά στενά σημεία και με τρεχούμενα πηγαία νερά από παντού, σχηματίζοντας πελώριες υδάτινες κουρτίνες. Η διαδρομή από το γεφύρι του Σταφυλά μέχρι την σμίξη με τον Καλαρίτικο ποταμό είναι περίπου 2μιση ώρες, ενώ άλλα 50’ είναι μέχρι το γεφύρι που βρίσκεται κάτω από την μονή Κιπίνας. Σύνολο διαδρομής river trekking, περίπου 3μιση με 4 ώρες. Μην παραλείψετε να επισκεφτείτε την Μονή Κηπίνας, που είναι σκαρφαλωμένη στο βουνό και βρίσκεται στο δρόμο προς Καλαρίτες.  Εύκολα επίσης θα προσανατολιστείτε και θα βρείτε τα πάντα, αγοράζοντας έναν ορειβατικό χάρτη της περιοχής των Τζουμέρκων.  Η κατάβαση του πάνω μέρους του φαραγγιού, απαιτεί να υπάρχει επικεφαλής έμπειρος οδηγός, ενώ το κάτω μέρος γίνεται από ομάδες, χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις.

Υδρολογικά στοιχεία 

Μεγάλες ποσότητες νερού περνάνε από τα φαράγγια τις περιόδους των έντονων καιρικών φαινομένων και  της εποχής που λιώνουν τα χιόνια της Κακαρδίτσας. Τα φαράγγια είναι προσπελάσιμα από Ιούλιο μέχρι και Οκτώβριο. Σε περιόδους με έντονες βροχοπτώσεις και λιώσιμο των χιονιών του ορεινού όγκου των Τζουμέρκων, είναι απροσπέλαστα!

Ειδικά στοιχεία

• Απόσταση από Γιάννενα:54 χιλιόμετρα. Διάρκεια περίπου 1:15 – 1:30.
• Υψόμετρο αφετηρίας: 1100μέτρα
• Υψόμετρο τερματισμού: 840μέτρα στην γέφυρα Σταφυλά και 540 μέτρα στην γέφυρα Κηπίνας
• Μήκος φαραγγιών:850μέτρα μέχρι την γέφυρα Σταφυλά και 3,8χλμ μέχρι την γέφυρα Κηπίνας
• Χρόνος πρόσβασης- πεζοπορίας: 5 λεπτά
• Χρόνος κατάβασης φαραγγιών: 2 ώρες και άλλες 4 ώρες αντίστοιχα.

Η 8μελής ομάδα εξερεύνησης του Ελληνικού Συλλόγου Εξερεύνησης Φαραγγιών, που συμμετείχε στο αρμάτωμα του φαραγγιού, αποτελούνταν από τους: Γιώργο Ανδρέου (επικεφαλής), Ιωάννη Δαλαμπή, Μιχάλη Αράπη, Κατερίνα Κουιμτζή, Κωνσταντίνο Καραθάνο και τους τρείς 16χρονους Ορφέα Ανδρέου, Παναγιώτη Δαλαμπή και Αλκίμωνα Ζερβό.

Γιώργος Ανδρέου.

Εκπαιδευτής – οδηγός καταβάσεων φαραγγιών

Μπορεί επίσης να αποτελέσει αφετηρία για εξορμήσεις στα γύρω χωριά των Τζουμέρκων και στα αξιοθέατα της γύρω περιοχής.

Ενδιαφέροντα αξιοθέατα της περιοχής είναι: Ο Ιερός Ναός του Αγίου Ιωάννου Βαπτιστή, ο Ιερός Ναός των Ταξιαρχών ο οποίος χρονολογείται πριν το 1600 που δυστυχώς κατεδαφίστηκε γύρω στο 1960 και στη θέση του χτίστηκε νεότερος ναός, τα καλοδιατηρημένα αλώνια του χωριού, το κτίριο του Δημοτικού Σχολείου, ο νερόμυλος στην Μιλιγγούπολη, οι πέτρινες βρύσες και τα πηγάδια, το πέτρινο γεφύρι στον Άγιο Νικόλαο. Σημαντικό είναι το παραδοσιακό πανηγύρι στις 26 Ιουλίου, της Αγίας Παρασκευής και το ετήσιο αντάμωμα των Τζουμερκιωτών την πρώτη Κυριακή του Αυγούστου στην κορυφή Λάπατα, που περιλαμβάνει μουσική, χορό και φαγητό. Παραδοσιακές Εκδηλώσεις γίνονται επίσης στις 15 Αυγούστου, στη Μνήμη των Μακρυγιάννη και Κατσαντώνη και τα ετήσια “Κατσαντώνεια” στις 26 και 27 Ιουλίου, στη μνήμη  του Εθνικού ήρωα Κατσαντώνη, που κατάγεται από το Πετροβούνι. Περιλαμβάνουν μουσική, χορό, αθλητικές  δραστηριότητες και παιχνίδια. Ο Αντώνης Κατσαντώνης ήταν περίφημος κλέφτης της Δυτικής Ελλάδας (1775-1809) και καταγόταν από το Πετροβούνι Ιωαννίνων. Ήταν γιος αρχιτσέλιγκα. Λέγεται ότι όταν ετοιμαζόταν να βγει στο κλαρί για τη λευτεριά της Πατρίδας και τον παρακαλούσε η μάνα του να κάτσει ήσυχος και να μη φύγει και του ‘λεγε: “Κάτσε Αντώνη μου, κάτσε”. Έτσι του ‘μεινε το παρατσούκλι “Κατσαντώνης”. Σύμφωνα με τη γριά Τάτσαινα Μπαλωμένου από το Μύρεσι που πέθανε πάνω από 110 χρονών γύρω στα 1860, ο Κατσαντώνης ήταν άριστος στη σκοποβολή και στο λιθάρι. Είχε λεπτή, αλλά δυνατή φωνή και ήταν μετρίου αναστήματος. Το χωριό είναι κτισμένο πάνω σε μια ιδιαίτερα πετρώδη ασβεστολιθική περιοχή, γι αυτό ονομάστηκε κι έτσι. Ακριβώς από κάτω του υπάρχουν δύο φαράγγια που ενώνονται σχηματίζοντας ένα μεγάλο Υ. Το τελικό φαράγγι μετά την ένωση, καταλήγει στον ποταμό Άραχθο. Tο μεγάλο φαράγγι του Πετροβουνίου, φαίνεται από τα Γιάννενα κι από την Εγνατία οδό. Για να πάμε στο χωριό με αφετηρία τα Γιάννενα, πρέπει να περάσουμε από την γνωστή γέφυρα Τσιμόβου του Αράχθου. Είναι ο ίδιος δρόμος που πηγαίνει στα ξακουστά χωριά Καλαρίτες και Συρράκο. Το φαράγγι και οι πρώτοι του συνεχόμενοι καταρράκτες φαίνονται μόλις περάσουμε το χωριό Κέδρος. 500 μέτρα μετά το χωριό υπάρχει μια αριστερή στροφή σε σχήμα πέταλο και πάνω στη στροφή ξεκινάει ένας χωματόδρομος παράλληλος με τον κεντρικό δρόμο και με κατεύθυνση το φαράγγι. Τον ακολουθούμε για καμιά 200αρια μέτρα, μέχρι να βρούμε ένα ανοιχτό πλάτωμα που θα το χρησιμοποιήσουμε για πάρκινγκ. Ο χωματόδρομος αυτός τελειώνει εκεί που αρχίζει και το φαράγγι. Χαρακτηριστικό του φαραγγιού είναι ένας παλιός ανακατασκευασμένος νερόμυλος με το  καλντερίμι του.

Η κατάβαση ξεκινάει με έναν καταρράκτη 25 και 11 μέτρων και συνεχίζει με ακόμη έναν 35 και 25 μέτρων αντίστοιχα. Στην αρχή υπάρχει μεγάλη καθετότητα κάνοντας το φαράγγι ενδιαφέρον! Οι πρώτοι 7 καταρράκτες αποτελούν μόνοι τους ένα ξεχωριστό φαράγγι, γιατί στη συνέχεια ενώνονται με το κανονικό ρήγμα και αλλάζει και η μορφολογία του. Τελειώνοντας αυτούς τους 7 καταρράκτες, υπάρχει δυνατότητα επιστροφής από την δεξιά, αλλά και από την αριστερή πλευρά, κάνοντας έτσι μόνο το πρώτο κομμάτι του. Η διαδρομή αυτή διαρκεί περίπου 2,5 ώρες, ενώ η επιστροφή 20 λεπτά.

Συνεχίζοντας θα περπατήσουμε μέσα σε ένα όχι και τόσο ενδιαφέρον κομμάτι με 8 καταρράκτες και τον μεγαλύτερο στα  18 μέτρα.  Σε 1 ώρα περίπου θα συναντήσουμε το άλλο φαράγγι όπως αναφέραμε, και μετά την ένωσή τους, θα βρεθούμε σε μια νέα διαδρομή με πολύ στενά τοιχώματα και συνεχόμενους καταρράκτες τραβέρσες, βουτιές, τσουλήθρες. Το σύνολο των καταρρακτών μετά τη ένωση είναι και πάλι 8. Στον τρίτο καταρράκτη υπάρχει μια τραβέρσα κι αμέσως μετά ένας άλλος καταρράκτης 22 μέτρων, που είναι και ο μεγαλύτερος. Προς το τέλος υπάρχουν πολλές τσουλήθρες, όμορφα σημεία, περάσματα με αντιστήριξη και γενικά ένας ξεχωριστός σχηματισμός. Το Καζανοφάραγγο καταλήγει μέσα στον Άραχθο κι αμέσως ακολουθεί για 30 περίπου λεπτά, ένα όμορφο River Trekking, μέχρι την γέφυρα Τσιμόβου. Τα αξιόλογα σημεία του φαραγγιού είναι στην αρχή και από τη μέση και κάτω. Σε κάποια σημεία σου δίνει την αίσθηση ότι κάτω από τον πάτο του φαραγγιού, σχηματίζεται κι άλλο φαράγγι. Το ένα είναι από το γεωλογικό ρήγμα και το άλλο από την διάβρωση των νερών. Η ποσότητα των νερών είναι χαμηλή και διασχίζεται χειμώνα και άνοιξη. Προσοχή όταν θα μπούμε να μην είναι φουσκωμένος ο Άραχθος. Η ομάδες που θα το διασχίσουν, απαιτείται να έχουν μαζί τους καλό οδηγό με γνώσεις στην διάσχιση ποταμών. Ο συνολικός χρόνος κατάβασης είναι 5-6 ώρες και η διάσχιση του Αράχθου μισή ώρα. Το μήκος του 3,7 χλμ. Με υψομετρική διαφορά 535 μέτρα. Ξεκινάει στα 910 και καταλήγει στα 375 μέτρα υψόμετρο. Η εξερεύνηση έγινε από προγραμματισμένη δράση του Ελληνικού Συλλόγου Εξερεύνησης Φαραγγιών στις 26 Μαρτίου του 2011. Την διοργάνωση της εξερεύνησης και της ασφάλισης του φαραγγιού, ανέλαβε ο Γιώργος Ανδρέου και η ομάδα αποτελούταν από 16 άτομα. Στο πρώτο και αρκετά κάθετο μέρος του, παρατηρήθηκε παλιά έλλειπες ασφάλιση από άγνωστη ομάδα, η οποία αντικαταστάθηκε εξ’ ολοκλήρου με ανοξείδωτες αλυσίδες. Θα ήθελα να ευχαριστήσω όλα τα παιδιά που συμμετείχαν στην εξερεύνηση, για την βοήθεια και το έργο που κατέβαλαν. Επίσης να ευχαριστήσω τον Γιώργο Αμυρά, παρουσιαστή της εκπομπής ΄΄Μένουμε Ελλάδα΄΄, που συμμετείχε μαζί μας στην εξερεύνηση και για το αφιέρωμά που ακολούθησε λίγο αργότερα στην εκπομπή του.

Γιώργος Ανδρέου.

Εκπαιδευτής – οδηγός καταβάσεων φαραγγιών

Το όνομά τους σύμφωνα με το μύθο που αναφέρει ο Οβίδιος, το οφείλουν στο βασιλιά του Ορχομενού Αθάμα. Η σύζυγος του Αθάμα, Ινώ προκάλεσε τη ζήλια της Ήρας. Η Ήρα για να εκδικηθεί την Ινώ τρέλανε τον Αθάμα ο οποίος στην τρέλα του σκότωσε έναν από τους γιους τους. Η Ινώ με τον άλλο γιο ενώ καταδίωκαν τον Αθάμα, έπεσαν στη θάλασσα και πνίγηκαν. Ο Αθάμας ξαναβρήκε τα λογικά του και συγχρόνως καταλήφθηκε από ανυπόφορες τύψεις. Αναζητώντας καταφύγιο και εξιλέωση κατέφυγε στο απρόσιτο βουνό όπου κατοίκησε συνοδευόμενος και από τους λίγους πιστούς πολεμιστές που τον ακολούθησαν στην αυτοεξορία του, από κει πήραν και το όνομα Αθαμανικά όρη!

Τα Τζουμέρκα είναι ίσως η λιγότερο γνωστή και διαδεδομένη περιοχή της
Ηπείρου χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υστερεί σε τίποτα από τις υπόλοιπες.
Πρόκειται για έναν επίγειο παράδεισο που τα συνδυάζει όλα και προσφέρει
μοναδικές εμπειρίες σε όποιον τα επισκεφτεί. Είναι ένα σύνολο πανέμορφων χωριών και παραδοσιακών οικισμών περιτριγυρισμένα από χαράδρες, φαράγγια και απόκρημνα βουνά. Το σύνθετο ορεινό ανάγλυφο και τα πεντακάθαρα ποτάμια μαγεύουν οποιοδήποτε βρεθεί εκεί και τον γυρίζουν πολλά χρόνια πίσω καθώς σε κάθε του βήμα αισθάνεται έντονη την παράδοση του τόπου και την ιστορία του.

Εκεί στα Τζουμέρκα λοιπόν βρίσκεται και το χωριό Ανατολική, ένα μικρό χωριό, το οποίο πήρε  όνομα του από το σημείο του ορίζοντα που βρίσκεται ανατολικά από το αρχικό χωριό που ονομάζεται  Κράψη. Το χωριό βρίσκεται σε υψόμετρο 800μ. και απέχει περίπου 40 χιλ ανατολικά από τα Ιωάννινα. Το έδαφος είναι ορεινό και οι ελάχιστοι κάτοικοι ασχολούνται με την κτηνοτροφία, οι κάτοικοι είναι λίγοι μιας και με τον μεγάλο σεισμό τον Απρίλιο του 1967 μεταφέρθηκαν στην περιοχή των Καρυών Ιωαννίνων, η κοινότητα διαλύθηκε και επανεντάχθηκαν στο παλιό τους χωριό την Κράψη το 1984.

Η Ανατολική είναι γνωστή  για την γέφυρα Παπαστάθη, η οποία βρίσκεται στην αρχή της χαράδρας του ποταμού Αράχθου. Πρόκειται για ένα πολύ όμορφο τετράτοξο  γεφύρι από τα λίγα που υπάρχουν στην Ήπειρο καθώς τα περισσότερα είναι μονότοξα. Στα παλιά χρόνια εξυπηρετούσε τους κατοίκους του Συρράκου, των Καλαρρυτών και άλλων χωριών στις μετακινήσεις τους και την επικοινωνία τους με την πόλη των Ιωαννίνων. Η ορμητική ροή του Αράχθου έχει δυστυχώς καταστρέψει ένα μέρος του ιστορικού αυτού γεφυριού με αποτέλεσμα να μην είναι εφικτό το πέρασμα του ποταμού. Πάνω από την Ανατολική λοιπόν βρίσκεται ένας μεγάλος καταρράκτης, ο οποίος εδώ και χρόνια προκαλεί το καμάρι και συγχρόνως το δέος των κατοίκων. Είναι το σήμα κατατεθέν της περιοχής. Από μακριά φαίνεται σαν να πρόκειται για  3 ενωμένους καταρράκτες οι οποίοι επιβλητικά σχίζουν το βουνό.

Στα πλαίσια της αποστολής που διοργανώσαμε στις 23-28 Μαΐου 2011 για την εξερεύνηση φαραγγιών της Ηπείρου ανακαλύψαμε και αυτόν τον μεγάλο καταρράκτη. Να θυμίσω ότι  ήταν μια αποστολή του ΕΣΕΦ, την οποία οργάνωσα, με σκοπό την τουριστική και αθλητική ανάδειξη της περιοχής.

Το πρόγραμμα της αποστολής βγήκε με την συγκρότηση μιας μικτής Ευρωπαϊκής ομάδας με σκοπό την ανάδειξη των φαραγγιών του Ζαγορίου λόγω του ιδιαίτερου κάλους και φήμης του, αλλά την τελευταία ημέρα συνεχίσαμε στα Τζουμέρκα!. Η ομάδα αποτελούταν από  13 άτομα. Τέσσερεις Έλληνες, έξι Γάλλους, δύο Ιταλούς και μία Ισπανίδα.

Το Σάββατο 28 Μαΐου, η τελευταία ημέρα της αποστολής αυτής, ξεκινήσαμε μία ομάδα 8 ατόμων για την ανακάλυψη του φαραγγιού. Η προεργασία εισόδου-εξόδου είχε ήδη γίνει, η πρόσβαση του είναι αρκετά εύκολη. Κινούμαστε στον επαρχιακό χωματόδρομο από Ανατολική προς Παλιοχώρι Συρράκου. Μόλις περάσουμε τον οικισμό Κοτομίστα, ο δρόμος αρχίζει να ανεβαίνει. Πάνω σε μια στροφή πέταλο, υπάρχει ένα υδραγωγείο. Εκεί θα διακρίνετε ένα παλιό μονοπάτι που τραβερσάρει το βουνό και βρίσκεται 4 χιλ. πάνω από το χωριό Ανατολική. Αυτό είναι το μονοπάτι που θα επιστρέψουμε από τον καταρράκτη. Εκεί πρέπει να αφήσουμε ένα αυτοκίνητο. Μετά συνεχίζουμε προς Παλιοχώρι και στον πρώτο χωματόδρομο που θα βρούμε στα αριστερά μας στρίβουμε και ανηφορίζουμε για Βαθύπεδο. Ο δρόμος αυτός θέλει αυτοκίνητο 4Χ4 και είναι προσπελάσιμος μόνο την άνοιξη και το καλοκαίρι, μιας και οι βροχές που πλήττουν συχνά την περιοχή το καταστρέφουν και οι κάτοικοι τον ξανά ανοίγουν κάθε χρόνο. Ανεβαίνοντας λοιπόν θα βρούμε έναν άλλον κατηφορικό δρόμο, ο οποίος μας οδηγεί μέσα στο φαράγγι. Είναι πολύ εύκολο να το βρει κάποιος, αρκεί πρώτα να έχει προσανατολιστεί με τον χάρτη της περιοχής.

Η πρώτη κάθοδος είναι μία τσουλήθρα 8 μέτρων και από κει και πέρα το φαράγγι σε βάζει γρήγορα στον ρυθμό του, τα ραπέλ είναι συνεχόμενα, χωρίς τεχνικές δυσκολίες,  η βλάστηση πολύ πλούσια και άγρια. Τα ραπέλ μέχρι το τέλος είναι διαδοχικά και ξεκινάνε από 30, 14, 13, 9, 6, 41 καταλήγοντας στον μεγάλο 85 μέτρων, τον οποίο μοιράσαμε στα 10, 48 και 36.

Η αλήθεια είναι βέβαια πως στο μυαλό όλων μας εκείνη την ημέρα ήταν ο τελευταίος καταρράκτης, κανείς δεν έδωσε ιδιαίτερη σημασία στην πρώτη τσουλήθρα, στα πεντακάθαρα κρύα  νερά του φαραγγιού, στο αμέσως επόμενο επικλινές 30μετρο ραπέλ το οποίο κατέληγε σε μία φυσική λίμνη περιτριγυρισμένη από άγρια δέντρα και λουλούδια.

Πολύ γρήγορα φτάσαμε στο επιθυμητό σημείο. Μπροστά μας φανερώθηκε η απέραντη θέα της περιοχής και αμέσως μία 6άμετρη κατάβαση από δέντρο μας οδήγησε στην πρώτη μικρή βάθρα που ξεχείλιζε επικίνδυνα! Η αρχή του μεγάλου καταρράκτη ήταν πλέον πραγματικότητα. Το πρώτο ραπέλ, ύψους 41 μέτρων, με θέα την απερίγραπτη ομορφιά των Τζουμέρκων την ώρα της κατάβασης, κατέληγε σε μία μικρή πισίνα. Ο καταρράκτης μετά από κει συνεχιζόταν  χωρίς να φαίνεται όμως το τέλος του κάτι που έκανε την φαντασία όλων να οργιάζει και το φαράγγι όλο και πιο ενδιαφέρον. Το αρμάτωμα του τελευταίου μέρους και του ποιο ενδιαφέροντος, το κάναμε παρέα με μια δυνατή ξαφνική καταιγίδα που μας δρόσισε για κάνα μισάωρο… στην περιοχή είναι κάτι πολύ συνηθισμένο!  Σαν καταρράκτης είχε τις δυσκολίες του και χρειάστηκε να γίνει ένα ξήλωμα αλυσίδων, ανάβαση προς τα πάνω και επανατοποθέτηση. Τελικά βρήκαμε τα σημεία με τις λιγότερες τριβές και ελάχιστα εκτεθειμένα στο νερό και ολοκληρώσαμε την κατάβασή μας. Το δεύτερο αυτό κομμάτι του καταρράκτη ήταν και το πιο ενδιαφέρον. Η παρέα μας από την Ευρώπη ενθουσιάστηκε από την περιοχή!

Στη συνέχεια θα περπατήσουμε λίγο στο ρεματάκι και αριστερά μας θα συναντήσουμε το μονοπάτι που οδηγεί σε λιγότερο από 30΄ στο υδραγωγείο και στον χωματόδρομο που αφήσαμε το αυτοκίνητό μας. Η μέρα δεν μπορούσε να κλείσει χωρίς τα απρόοπτα. Επιστρέφοντας συναντήσαμε τον Κίτσιο Νικόλαο από την Κοτομίστα και μας διηγήθηκε διάφορες ιστορίες από την περιοχή, παρέα με καλό ντόπιο τσίπουρο και σπιτική παραδοσιακή τυρόπιτα. Η συγκίνηση του για τον άθλο μας ήταν μεγάλη και πείστηκε μόνο όταν είδε κάποιες φωτογραφίες μας. Στα Τζουμέρκα άνοιξε η καινούρια πύλη των φαραγγιών!

Τεχνικά στοιχεία

• Μήκος φαραγγιού:400μέτρα
• Υψόμετρο αφετηρίας: 1140 μέτρα
• Υψόμετρο τερματισμού: 820 μέτρα
• Υψομετρική διαφορά: 320 μέτρα
• Μεγαλύτερος καταρράκτης: 85 μέτρα
• Χρόνος πρόσβασης: 10 λεπτά
• Χρόνος κατάβασης: 2 ώρες
• Χρόνος επιστροφής: μισή ώρα
• Προτεινόμενη περίοδος με νερό: από Απρίλιο – Ιούνιο και από Οκτώβριο – Δεκέμβριο.

Γιώργος Ανδρέου.

Εκπαιδευτής-Οδηγός καταβάσεων φαραγγιών

Γενικά για την περιοχή και τα φαράγγια του Ζαγορίου.

Τα ζαγοροχώρια είναι μια από τις ομορφότερες περιοχές της Ελλάδας. Είναι ένα τουριστικό μέρος και πόλος έλξης πολλών επισκεπτών απ όλο τον κόσμο. Η αρχιτεκτονική της περιοχής, το μεγάλο και ξακουστό φαράγγι του Βίκου, οι πηγές του ποταμού Βοϊδομάτη, τα μεγάλα σπηλαιοβάραθρα του όρους «Τύμφη» καθώς και πολλά φαράγγια, αποτελούν σημείο αναφοράς για δραστηριότητες.

Η περιοχή παρουσιάζει φαράγγια, αλλά λόγω των πετρωμάτων της και της καρστικότητας της ευρύτερης περιοχής, τα περισσότερα από αυτά είναι χωρίς νερό, αλλά πολύ ιδιαίτερα, συνδυάζοντας τα επιβλητικά  πυργώδες πετρώματα, την πλούσια χλωρίδα και πανίδα και την Ηπειρώτικη αρχιτεκτονική! Τα ανεξερεύνητα φαράγγια της περιοχής ανέμεναν προκλητικά εδώ και χιλιάδες χρόνια, τον ερχομό των ανθρώπων των φαραγγιών!

Τα Ζαγοροχώρια είναι ένα δίκτυο από 46 πανέμορφα χωριά.
Χωριά με ζωή ή με ηρεμία, χωριά με απίστευτη θέα ή χωριά μέσα στο δάσος.
Δάση αλλά και ξερές κορυφές, πεντακάθαρα ποτάμια όπως ο Βοϊδομάτης αλλά και αλπικές λίμνες, όπως οι δρακόλιμνες. Στα Ζαγοροχώρια ο επισκέπτης επίσης μπορεί να θαυμάσει την παραδοσιακή αρχιτεκτονική από πέτρα και ξύλο που είναι τα κύρια υλικά από τα οποία φτιαχνόντουσαν και φτιάχνονται ακόμη τα σπίτια (Τα περισσότερα χωριά στο Ζαγορι,  είναι χαρακτηρισμένα παραδοσιακοί οικισμοί με το διάταγμα Ζαγορίου). Το Φαράγγι του Βίκου, βρίσκεται 30 χλμ. βορειοδυτικά των Ιωαννίνων και είναι το βαθύτερο φαράγγι παγκοσμίως, σύμφωνα με το βιβλίο Guinness. Αποτελεί τον πυρήνα του Εθνικού Δρυμού Βίκου-Αώου, στην περιοχή του οποίου βρίσκει καταφύγιο μεγάλη ποικιλία σπάνιων ειδών χλωρίδας και πανίδας. Το φαράγγι έχει μήκος 20 χλμ. και σε πολλά σημεία του το βάθος ξεπερνάει τα 1.000 μέτρα. Ο Βίκος δημιουργήθηκε μετά από έντονες γεωλογικές ανακατατάξεις κατά τη διάρκεια των γεωλογικών εποχών. Το φαράγγι του Βίκου αποτελεί μαζί με τον Βοϊδομάτη, τον πυρήνα του Εθνικού Δρυμού Βίκου – Αώου. Η πλούσια βλάστηση, τα σπάνια είδη ζώων και πουλιών που φιλοξενεί, τα κρυστάλλινα νερά του ποταμού που το διασχίζει αναμφισβήτητα εντυπωσιάσουν και προκαλούν δέος!

Τρία είναι τα επίκεντρα του canyoning στην περιοχή των Ζαγορίων. Η περιοχή Βοιδομάτη- Πάπιγκου, η περιοχή της Κλειδωνιάς και η περιοχή του Βραδέτου. Το Βραδέτο είναι το ψηλότερο χωριό του Ζαγορίου (1340 μέτρα) και ένα από τα παλιότερα, καθώς μαρτυρίες για την ύπαρξή του ξεκινούν από το 1616. Βρίσκεται πάνω σε ένα βράχο που έχει από τις τρεις πλευρές του το φαράγγι του Βίκου και πίσω του την πλαγιά της οροσειράς της Τύμφης. Από αυτό το χωριό ξεκινάνε και όλες οι αποστολές για τα μεγάλα σπηλαιοβάραθρα της Τύμφης.

Πρόκειται για το ψηλότερο χωριό της περιοχής. Xτισμένο στα 1350 μ. διαθέτει ασύγκριτη θέα από τη ΒΔ του πλευρά (από την τοποθεσία Mπελόη). Κάτω από το χωριό στέκει επιβλητικά το φαράγγι της Μεζαριάς, που ανταμώνει με το φαράγγι του Βίκου. Στο φαράγγι της Μεζαριάς καταλήγουν 4 (τέσσερα ) φαράγγια τα οποία είναι όλα πλέον εξερευνημένα.

Βορειοδυτικά των Ιωαννίνων, το δυτικό Ζαγόρι περιλαμβάνει ορισμένα από τα δημοφιλέστερα, και ίσως ομορφότερα χωριά της περιοχής. Το Πάπιγκο, η Αρίστη, ο Βίκος, ο Άγιος Μηνάς και το Μεσοβούνι, που πλαισιώνουν την κοιλάδα του Βοϊδομάτη, με φανατικούς θαυμαστές που πηγαίνουν κάθε χρόνο για να θαυμάσουν τη μοναδική αρχιτεκτονική, να περιηγηθούν στα λιθόστρωτα σοκάκια, να απολαύσουν τη μοναδική θέα και να αισθανθούν κοντά στη φύση.  Ο ίδιος ο ποταμός Βοϊδομάτης αποτελεί ένα από τα μαγευτικότερα τοπία της περιοχής, το ιδανικότερο, ίσως σκηνικό για πεζοπορικές διαδρομές, ατελείωτες περιηγήσεις και rafting όλο το χρόνο! Τα καταγάλανα νερά του, με σταθερή θερμοκρασία 4 βαθμών Κελσίου, προκαλούν τους τολμηρούς για μία  γρήγορη βουτιά στους καλοκαιρινούς μήνες.

Φαράγγι Νεφέλης

Ένα από τα φαράγγια του προγράμματός μας ήταν και το φαράγγι της Νεφέλης. Μέσα στον Βοιδομάτη και μετά τις πηγές του, πέφτουν συνολικά 5 (πέντε) φαράγγια. Σε παλαιότερο τεύχος έγινε αναφορά σε ένα από αυτά. Ήταν το φαράγγι του Αράπη.  Το σημαντικότερο φαράγγι της περιοχής είναι του Ρογκοβού ή φαράγγι της Νεφέλης. Η Νεφέλη έχει διαρκή ροή νερού όλο το χρόνο και  οι πηγές της ξεκινάνε κάτω από τις κορυφές Αστράκα και Τσούκα. Επίσης σε όλο το μήκος του φαραγγιού, ο πύργος της Αστράκας στραγγίζει πολλά από τα νερά του, δημιουργώντας μια έντονη χλωρίδα που κοσμεί τροπικά μεγάλο μέρος του φαραγγιού!

Είναι γνωστές στην περιοχή οι κολυμπήθρες στο Πάπιγκο. Πολλοί από του τουρίστες δροσίζονται εκεί τους καλοκαιρινούς μήνες. Το ρέμα αυτό λέγεται Ποτίστρες.  Στη συνέχεια και κάτω από το μικρό και μεγάλο Πάπιγκο σμίγει με τα νερά του ρέματος Αμαρούδας Μετά την ένωση των νερών και 900 μέτρα πιο κάτω ξεκινάει και το φαράγγι της Νεφέλης. Μάλλον οι πρώτες ομάδες που το διάβηκαν το βαπτίσανε μ’ αυτό το όμορφο όνομα, επειδή είναι ανώνυμο μετά την σμίξη των δυο ρεμάτων. Οι πρώτες καταβάσεις του φαραγγιού, πρέπει να πραγματοποιήθηκαν κοντά στο 1996, χωρίς όμως να υπάρχουν κάποιες επίσημες πληροφορίες. Από τότε οι επισκέπτες του όμορφου αυτού φαραγγιού, πραγματοποιούν την διάσχιση του, με αρκετές δυσκολίες και κινδύνους και η κάθε ομάδα έπρεπε να έχει μαζί της αρκετά υλικά για να στήσει πρόχειρα δεσίματα. Οι καινούριες αγκυρώσεις τοποθετήθηκαν σε σημεία που κάνουν εύκολη την κατάβαση, αλλά παράλληλα προστατεύονται από τις υπερχειλίσεις των νερών. Έτσι ο χρόνος κατάβασης μιας ομάδας, τώρα μειώνεται κατά πολύ και διαρκεί 4 ώρες συν μιάμιση ώρα που χρειάζεται η διάσχιση του Βοϊδομάτη! Η Νεφέλη, σε αντίθεση με τα άλλα φαράγγια της περιοχής έχει αρκετά νερά (όχι επικίνδυνο) και πλούσια τροπική βλάστηση!

Το ορειβατικό μονοπάτι Ο3 που διασχίζει όλο το Βίκο και περνάει κι από την Αστράκα, είναι η αφετηρία για να γίνει η πρόσβαση στην Νεφέλη. Είναι μια πεζοπορική διαδρομή, με χαράδρες, με βλάστηση, με αλπική ζώνη, με τις πηγές του Βοϊδομάτη. Όμορφη διαδρομή με αρκετές εναλλαγές και περνάει μέσα από το Πάπιγκο. Το σημείο προσέγγισης για το φαράγγι ξεκινάει κάτω από την κεντρική εκκλησία του. Υπάρχει ταμπέλα που λέει προς φαράγγι Βίκου. Μετά από 10 λεπτά πεζοπορία, συναντάτε το ρέμα κι ένα ξύλινο γεφυράκι. Από εκεί και κάτω θα ακολουθήσετε για άλλα 10 λεπτά την πορεία του νερού μέχρι να βγείτε στο πρώτο στένεμα. Εκεί ξεκινάει το canyoning με μια μικρή βουτιά 2 μέτρων και με μια τρίμετρη τσουλήθρα. Η θερμοκρασία του νερού είναι σχετικά χαμηλή! Διασχίζετε το φαράγγι με μικρές καταβάσεις μικρές βουτιές και λίγο κολύμπι. Δεν έχει ιδιαίτερα στενέματα και το φως του ηλίου θα είναι συντροφιά σας στο μεγαλύτερο μέρος του φαραγγιού. Τα περισσότερα ραπέλ γίνονται έξω από το νερό, για περισσότερη ασφάλεια και με λιγότερες καθυστερήσεις. Μην ψάχνετε για αλυσίδες και αγκυρώσεις πάντα εκεί που είναι ο καταρράκτης. Κοιτάξτε γύρω σας και θα τις βρείτε πολύ εύκολα. Προσοχή στο περπάτημα, γιατί το φαράγγι γλιστράει αρκετά! Επίσης προσοχή στα δύο πολύ ανοιχτά σημεία του φαραγγιού. Ένα στο μέσον κι ένα στο τέλος του. Εκεί υπάρχουν αρκετά δένδρα και μεγάλες πέτρες που κατεβαίνετε με αντιστήριξη. Στα δύσκολα σημεία δέστε από δέντρα. Μόλις τελειώσετε με τα ραπέλ και βγείτε από το φαράγγι, έχετε περίπου 30 λεπτά περπάτημα σε βράχια, αντιστηρίξεις και μικρά ραπέλ από δέντρα. Εκεί θα πηγαίνετε πάντα προς τα αριστερά γιατί είναι ποιο καθαρό το μέρος και έχει ευκολότερα σημεία για κατέβασμα. Μόλις φθάσετε στον Βοϊδομάτη, απολαύστε το μεγαλείο της φύσης και όπου μπορείτε βουτήξτε και κολυμπήστε. Μην ξεχάσετε ότι πρέπει να έχετε μαζί σας πλήρες εξοπλισμό νεοπρέν 5mm, καθώς και γάντια. Η θερμοκρασία του νερού είναι πολύ χαμηλή. Στην ομάδα πρέπει να υπάρχει οπωσδήποτε κάποιος που να γνωρίζει τις κινήσεις των ποταμών. Μετά από 1μιση ώρα δροσερό κολύμπι και όμορφη πεζοπορία στις όχθες του κρυστάλλινου ποταμού, φθάνετε στην γέφυρα της Αρίστης, στον κόμβο της περιοχής!

Το φαράγγι της Νεφέλης είναι ένας καλοκαιρινός προορισμός που συνδυάζεται με αρκετές δραστηριότητες στην περιοχή. Προγραμματίστε μια καλοκαιρινή σας εξόρμηση και θα αποζημιωθείτε με το παραπάνω!

Τεχνικά στοιχεία

• Μήκος φαραγγιού:1300μέτρα
• Υψόμετρο αφετηρίας: 840 μέτρα
• Υψόμετρο τερματισμού: 520 μέτρα
• Υψομετρική διαφορά: 320 μέτρα
• Μεγαλύτερος καταρράκτης: 23 μέτρα
• Μήκος διάσχισης Βοϊδομάτη: 3,8χιλιόμετρα
• Χρόνος κατάβασης: 4 ώρες
• Χρόνος διάσχισης ποταμού: 1,5 ώρα
• Προτεινόμενη περίοδος: όλο το χρόνο εκτός χειμώνα και εφ όσον είναι δυνατή η διάσχιση του ποταμού.

Συνολικά χαρτογραφήθηκαν και αγκυρώθηκαν με διπλές ασφάλειες 8 φαράγγια. Τοποθετήθηκαν στο σύνολο 122 αλυσίδες αγορασμένες από την Ελληνική εταιρεία Rockland ενώ η δαπάνη όλων αυτών των υλικών, έγινε από τον Ελληνικό Σύλλογο Εξερεύνησης Φαραγγιών, στα πλαίσια του προγράμματος ανάπτυξης του canyoning στην Βόρειο Ελλάδα. Ο Ε.Σ.Ε.Φ είναι ένας φορέας που επιμελείται στην ανάπτυξη των Ελληνικών φαραγγιών και προσφέρει πάντα στους ορειβάτες και canyoners καινούριες διαδρομές. Πιστεύουμε ότι με το έργο μας θα συντελέσουμε για ακόμη μια φορά στην προσέλευση τουριστών στην χώρα μας στηρίζοντας τον εναλλακτικό τουρισμό στην περιοχή και ιδιαίτερα σ’ αυτή την δύσκολο περίοδο που διανύουμε. Επίσης το έργο μας συντελεί στην ανάπτυξη του canyoning σε όλη την Βόρειο Ελλάδα. Η δημοσίευση περισσότερων λεπτομερειών είναι θέμα χρόνου.

Η ομάδα αποτελούταν από τους:

• Γιώργο Ανδρέου,
• Μιχάλη Αράπη,
• Κατερίνα Κουιμτζή,
• Κώστα Καραθάνο,
• Jacques Cohen
• Catherine Errard
• Donaldino Flavio
• Federico Velati
• Luc Moinier
• Maria Sanchez Rodriguez
• Patrick Adam
• Bob Lahoxe
• Jean Yves Gautier

Γιώργος Ανδρέου.

Εκπαιδευτής-Οδηγός καταβάσεων φαραγγιών

Τα όρια της Ηπείρου, από τους μυθικούς χρόνους, εκτείνονται από τον Αμβρακικό κόλπο νότια μέχρι το Γενούσο (Σκούμπι) ποταμό βόρεια και από το Ιόνιο πέλαγος δυτικά μέχρι την οροσειρά της Πίνδου ανατολικά. Ο ποταμός Γενούσος χώριζε την Ήπειρο από το γεωγραφικό διαμέρισμα που άλλοτε λεγόταν Ιλλυρία. Σήμερα το τμήμα της Ηπείρου που βρίσκεται μεταξύ του Γενούσου (βόρεια) και των σημερινών ελληνοαλβανικών συνόρων (νότια) ανήκει στο Αλβανικό κράτος και είναι η λεγομένη Βόρεια Ήπειρος. Η μορφολογία του εδάφους της Ηπείρου είναι κυρίως ορεινό με κυρίαρχη την μεγαλύτερη οροσειρά της Ελλάδας, την Πίνδο.  Η περιοχή των Ιωαννίνων για παράδειγμα, υπήρξε πολύ διαφορετική στο γεωλογικό παρελθόν. Τα πετρώματα της δημιουργήθηκαν εκατομμύρια χρόνια πριν, όταν τα Ιωάννινα ήταν μέρος ενός ωκεανού που χώριζε την Αφρική από την Ευρασία. Αυτό συνέβη κατά τη διάρκεια του Μεσοζωικού αιώνα, όταν σε άλλα μέρη του κόσμου κυριαρχούσαν οι δεινόσαυροι και άλλοι χερσαίοι και θαλάσσιοι οργανισμοί, πολύ διαφορετικοί από τους σημερινούς.

Τζουμέρκα και Kατσανοχώρια
Εκεί στη σμίξη του Καλαρίτικου και Αράχθου ποταμού, βρίσκονται αντικριστά τα Χουλιαροχώρια (Τζουμέρκα) με τα Κατσανοχώρια ή Τομαροχώρια (όρος Τόμαρος). Λέμε ότι βρίσκονται αντικριστά γιατί χωρίζονται από το μεγάλο φαράγγι του Αράχθου. Τα Κατσανοχώρια είναι μια συστάδα 11 ορεινών χωριών, που ανήκουν στην επαρχία Δωδώνης. Αν και με ολιγομελή πληθυσμό,  συγκεντρώνουν την προσοχή των επισκεπτών κυρίως για την καταπληκτική φύση που τα περιβάλει.
Το όνομά τους αρχικά ήταν Τομαροχώρια, αλλά σύμφωνα με την παράδοση, άλλαξαν ονομασία από ένα λάθος….κάθισμα….των προγόνων τους. Κάποτε τα Τζουμερκοχώρια, τα Ζαγοροχώρια και τα Τομαροχώρια μαζεύτηκαν για να λύσουν προβλήματα της περιοχής. Όλοι οι κάτοικοι κάθισαν μαζί, εκτός από τους κατοίκους των Τομαροχωρίων, που κάτσανε χώρια, κι έτσι τους έμεινε το όνομα. Άλλη παράδοση λέει πως το όνομά τους το πήρανε από έναν γαιοκτήμονα με όνομα Κασσιανός που εγκαταστάθηκε πρώτος στο Λοζέτζι, που τώρα το λένε Ελληνικό.
Το Ελληνικό, κεφαλοχώρι των Κατσανοχωρίων, βρίσκεται κτισμένο στην πλαγιά ενός λόφου, ενώ γύρω του είναι τα άλλα χωριά, η  χαράδρα του Άραχθου και τα επιβλητικά Τζουμέρκα. Τα απομεινάρια της δυναστείας των Μολοσσών, που σώζονται ακόμα και στις μέρες μας, θυμίζουν την αίγλη και την ευημερία που πέρασε κάποτε τούτος ο τόπος. Η στρατηγική θέση των κτισμάτων που μένουν μισογκρεμισμένα σε στρατηγικής σημασίας σημεία γύρω από τον Άραχθο δείχνει ότι εδώ κάποτε οι άνθρωποι ζούσαν, διεκδικώντας ένα καλύτερο κομμάτι γης μέσα στην εύφορη κοιλάδα και γύρω από αυτήν.

Το τοπίο άγριο και επιβλητικό, προκαλεί τον επισκέπτη να χαθεί στην αγκαλιά των φαραγγιών και των πηγών του, που γεννούν αδιάκοπα γάργαρο παγωμένο νερό κι εμπλουτίζουν τον ορμητικό Άραχθο.

Εκεί βρίσκεται και η ιστορική μονή της Τσούκας στα βορειανατολικά του χωριού, χτισμένη σύμφωνα με μαρτυρίες το 1190 από τον βυζαντινό αυτοκράτορα Ισαάκιο Κομνηνό. Επίσης βρίσκεται ο ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου μνημείο του 1661 με εξαιρετικές τοιχογραφίες, ο γεροπλάτανος του 1820, το δαφνοδάσος στο Κοροβέσι όπου είναι και το τελείωμα του φαραγγιού που θα περιγράψω, οι πολυάριθμες βρύσες και δύο παλιοί νερόμυλοι, που βρίσκονται στην αρχή και στο τέλος του φαραγγιού. Πραγματικά αυτό το φαράγγι ξεκινάει από νερόμυλο και τελειώνει πάλι σε νερόμυλο!

Η περιοχή γεωλογικά μοιράζεται ανάμεσα στη ζώνη της Πίνδου και την Ιόνιο ζώνη, με κυρίαρχα πετρώματα τον ασβεστόλιθο και τον φλύσχη. Το κλίμα της χαρακτηρίζεται από ψυχρό έως δριμύ με παρατεταμένους χειμώνες, πλούσιο σε βροχές την άνοιξη και ζεστά καλοκαίρια με αρκετές τοπικές βροχές.

Τριγύρω ψηλές κορυφές, βαθιές χαράδρες, γυμνά βράχια, πλούσιο φυσικό περιβάλλον, ορμητικά ποτάμια αποτελούν το φυσικό πλαίσιο της ευρύτερης περιοχής των δυτικών Τζουμέρκων που αγναντεύεις από το Ελληνικό. Ο συνδυασμός του άφθονου νερού, των επιβλητικών ορεινών όγκων, των πετρόκτιστων παραδοσιακών οικισμών, διαμορφώνει την αισθητική του τοπίου της περιοχής και συγκροτεί μια ανθρωπογεωγραφική και πολιτισμική ενότητα με ξεχωριστό ενδιαφέρον.

Τα χωριά Ελληνικό, Αετοράχη, Λάζαινα και Κοστίτσι περιβάλουν μια ορεινή κοιλάδα που τροφοδοτεί με νερό το φαράγγι για το οποίο θα αναφερθώ.

Τα φαράγγια

Το φαράγγι έχει δύο διακλαδώσεις οι οποίες ενώνονται σε ένα κεντρικό φαράγγι το οποίο καταλήγει στον Άραχθο. Δηλαδή πρόκειται για δυο διαφορετικά φαράγγια τα οποία ενώνονται σε ένα. Το πρώτο φαράγγι είναι ανώνυμο και ξεκινάει κάτω από το χωριό Αετοράχη. Το συγκεκριμένο το εξερεύνησα με την ομάδα μου τον Σεπτέμβριο του 2001 και δεν είχε κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Και μάλιστα μπορώ να πω ότι ήταν από τα χειρότερα που έχω εξερευνήσει. Ελάχιστο νερό, αιχμηρά βράχια που κόβανε τα σχοινιά σαν μαχαίρι, συνεχόμενες μικρές και ανιαρές καταβάσεις, καθόλου όμορφο διάκοσμο…. Το άλλο φαράγγι ονομάζεται ΄΄Κλειστό Μελίσσι’’ και βρίσκεται κάτω από το Ελληνικό. Ήταν ένας προορισμός προς εξερεύνηση που περίμενε δέκα χρόνια. Η εξερεύνηση πραγματοποιήθηκε, στις 27 Μαρτίου 2011 στα πλαίσια της εξερευνητικής δράσης του συλλόγου μου, ΕΣΕΦ. Μετά την σμίξη των δυο αυτών φαραγγιών το νέο φαράγγι που προκύπτει έχει άλλη ονομασία και λέγεται Κοροβέσου. Όποιο από τα δύο επιλέξεις να κατέβεις, θα σε καταλήξεις στου Κοροβέσου και στη συνέχεια στον Άραχθο. Άρα λοιπόν έχουμε δύο ονόματα φαραγγιών, παρόλο που το ένα είναι συνέχεια του άλλου. Το Κλειστό Μελίσσι γενικά είναι στενό, με 5 εύκολα ραπέλ, όμορφο διάκοσμο και πράσινο χρώμα νερών, και του  Κοροβέσου είναι ακόμη πιο στενό και σε κάποια σημεία το φώς είναι αμυδρό,  μόνο με ένα μικρό ραπέλ. Και τα δύο μαζί αποτελούνε μια ολοκληρωμένη εικόνα ενός σπάνιου αισθητικού φαραγγιού.

Ξεκινώντας από την πλατεία του Ελληνικού, υπάρχει ένας χωματόδρομος που σταματάει σε μια πεδιάδα. Η συνέχεια του χωματόδρομου γίνεται μονοπάτι που σε κάποιο σημείο του διακλαδίζεται προς Μονή Τσούκας και προς Άραχθο. Από αυτό το μονοπάτι γίνεται και η επιστροφή από το φαράγγι. Τα αυτοκίνητα μπορείτε να τα αφήσετε 1000 μέτρα πριν το τέλος αυτού του δρόμου και να κατεβείτε από ένα άλλο μονοπάτι με νοτιοδυτική κατεύθυνση προς την κοιλάδα, μέσα από σχετικά καθαρή πλαγιά. Προορισμός ένας παλιός νερόμυλος, όπου δίπλα του ακριβώς ξεκινάει το πρώτο 17μετρο ραπέλ από το Κλειστό Μελίσσι.  Με την είσοδο σας στο φαράγγι θα λάβετε αμέσως το μήνυμα ότι πρόκειται για μια έκπληξη! Η δεύτερη κατάβαση των 6 μέτρων γίνεται άμεσα και στη συνέχεια για 250μέτρα θα περπατήσετε σε ένα σχετικά ανοιχτό μέρος. Αμέσως μετά το φαράγγι ξανακλείνει μέχρι το τελείωμά του. Οι άλλες τρεις καταβάσεις του είναι μικρότερες των 10μέτρων και έχουν όμορφες εναλλαγές με κολύμπι σε μικρές πισίνες. Πλησιάζοντας στην σμίξη των φαραγγιών θα το καταλάβετε από το στένεμα και την μορφολογία των πετρωμάτων. Οι νεροκουρτίνες που στάζουνε από τα πλάγια και τροφοδοτούνε με επιπλέον νερά το φαράγγι είναι σημάδι που δηλώνει ότι πλησιάζετε στο άλλο φαράγγι! Μπένοντας στου Κοροβέσου, τα πράγματα αλλάζουν! Το ρήγμα είναι πολύ κάθετο και στενό. Τα πετρώματά του δεν γλιστράνε ιδιαίτερα και συνεχώς κολυμπάτε σε μικρές πισίνες. Το στένεμα αυτό πηγάζει από παντού νερά. Κάπου θα συναντήσετε κι ένα πολύ μικρό, αλλά αναγκαίο ραπέλ. Λίγο πριν το τέλος του, το φαράγγι στενεύει πάρα πολύ, σχεδόν 60-70 εκατοστά πλάτος το οποίο είναι εξαιρετικά σπάνιο και όμορφο φαινόμενο. Κοιτάζοντας επάνω και βλέποντας την πορεία του ρήγματος, η φαντασία του καθενός πηγαίνει στην στιγμή που έγινε αυτό το γεωλογικό φαινόμενο! Τα νερά του φαραγγιού είναι φυσιολογικά χωρίς να δημιουργούν προβλήματα στην πορεία της κατάβασης. Αποφύγετε να μπείτε σε ένα τόσο στενό φαράγγι όταν πρόκειται να έχει δυνατή καταιγίδα και προτιμήστε φυσιολογικές ημέρες. Κατάλληλη περίοδος είναι από Μάρτη μέχρι και τον Ιούνη. Μετά τον Ιούνη το νερό συνήθως στερεύει.

Η πορεία σας μετά συνεχίζεται για 45 λεπτά στις όχθες του μικρού ποταμού και όσο πλησιάζεται προς την κατάληξή του, τον Άραχθο, τόσο ξανοίγει. Στην αριστερή του όχθη θα βρείτε έναν παλιό νερόμυλο. Πάνω από τον νερόμυλο ξεκινάει ένα παλιό μονοπάτι το οποίο θα σας βγάλει στα αυτοκίνητα σας. Η πεζοπορική αυτή διαδρομή, διαρκεί περίπου 1 ώρα και έχει εξαιρετική θέα προς τα Δυτικά Τζουμερκοχώρια. Οι Χουλιαράδες που είναι κτισμένοι στο χείλος της χαράδρας του Αράχθου (σημαντικό χωριό της περιοχής) φαίνονται όσο ανεβαίνετε και μαζί τους προβάλουν έντονα οι γκρεμοί του Αράχθου και του Καλαρίτη.

Μπορώ να πω ότι είναι ένας συνδυασμός μιας εξαιρετικής διαδρομής canyoning μεγίστου αισθητικού κάλους, αλλά παράλληλα και μιας πανέμορφης ειδυλλιακής πεζοπορικής διαδρομής. Οι εικόνες από τον κύκλο αυτό (πεζοπορία-φαράγγι-πεζοπορία) είναι μια αφορμή για δραστηριότητα στην γύρω περιοχή. Όσο μακριά κι αν βρίσκεστε, αξίζει να οργανώσετε αυτή την εξόρμηση. Επίσης αν περνάτε από εκεί κοντά κάντε μια παράκαμψη. Η περιοχή προσφέρει άλλωστε και πολλές άλλες δραστηριότητες και ομορφιές!

Ειδικά στοιχεία

• Απόσταση από Γιάννενα:30 λεπτά
• Υψόμετρο αφετηρίας: 480μέτρα
• Υψόμετρο τερματισμού: 390μέτρα
• Μήκος φαραγγιών:1750μέτρα
• Χρόνος πρόσβασης-πεζοπορίας: 20 λεπτά
• Χρόνος κατάβασης φαραγγιών: 2 ώρες
• Χρόνος πεζοπορίας μέσα από το ποτάμι: 50 λεπτά
• Χρόνος πεζοπορίας-επιστροφής : 55 λεπτά

Τα υλικά ασφάλισης ήταν ρελέ-αλυσίδες της εταιρείας Rockland με δαπάνη του ΕΣΕΦ.

Η εξερεύνηση-ασφάλιση-χαρτογράφηση, έγινε από ομάδα του ΕΣΕΦ και έφερα την επιμέλεια της διοργάνωσης.

Γιώργος Ανδρέου.

Εκπαιδευτής –οδηγός καταβάσεων φαραγγιών

Η επιβλητική του όμως εικόνα, μας κινούσε πάντα τις υποψίες για ένα ακόμη ανεξερεύνητο φαράγγι. Τον Ιανουάριο του 2011 ο φάκελος  ΄΄Κακόρρεμα΄΄ άνοιξε και πάλι. Το σημαντικότερο στοιχείο του ήταν η άμεση οπτική επαφή με μεγάλους καταρράκτες στην αρχή και το τέλος του, καθώς και η ιστορία ενός κυνηγού-κτηνοτρόφου για κάποιον άτυχο ηλικιωμένο που γκρεμίστηκε πριν καμιά 20 χρόνια μέσα στο φαράγγι, καθώς και η ριψοκίνδυνη αποστολή που οργανώθηκε για την ανάσυρση του άτυχου γέροντα. Από τότε  αποκαλύφθηκαν και κάποιες απόκρυφες πτυχές του Κακορρέματος. Η Όθρυς αποτελεί αγαπημένο και κυρίως «πολυπερπατημένο» προορισμό για μένα, εδώ πρέπει να αναφέρω πως η αιτία που το φαράγγι αυτό είχε μείνει ανεξερεύνητο και ανασφάλιστο τόσο καιρό οφείλεται σε λανθασμένες πληροφορίες που είχα για το συγκεκριμένο σημείο, για την ακρίβεια η ενημέρωση που είχα ήταν ότι το εν λόγω φαράγγι «περπατείται όλο κανονικά» και ήταν η αιτία να κλείσει ο φάκελος ΄΄φαράγγι Κακόρρεμα΄΄ για αρκετά χρόνια. Ο ήπιος χειμώνας του 2011(προς το παρών), μας έκανε να αξιοποιήσουμε κάποιες από τις μέρες του, οργανώνοντας έτσι την εξερεύνηση του καινούριου αυτού φαραγγιού για τις 9 Ιανουαρίου καθώς και την τελειοποίησή του για τις 16 Ιανουαρίου.

Την Κυριακή 9 Ιανουαρίου, οργανώσαμε με τον Αποκρεμιώτη και μαζί με μία ομάδα 10 ατόμων την εξερεύνηση του Κακορρέματος Α΄ . Παρόλο που είχαμε πειστεί πλέον πως επρόκειτο για ένα αληθινό φαράγγι, κανείς από εμάς δεν περίμενε αυτό που αντίκρισε! Μία στενή σχισμή, με βράχια και περίεργους γεωλογικούς σχηματισμούς, φυσικές σπηλιές που προκαλούν δέος και αφήνουν την φαντασία να ταξιδεύει σε άλλες εποχές με νεράιδες, ξωτικά και κρυμμένους θησαυρούς! Και φυσικά  με νεράκι που ρέει άφθονο όλους τους μήνες, κυρίως όμως τους μήνες της άνοιξης. Ακόμα και τα ραπέλ του δεν είναι συμβατικά κι ανιαρά, αντιθέτως το καθένα έχει την δική του παράγραφο στο παραμυθένιο αυτό φαράγγι. Και τα 17 του ραπέλ κρύβουν κάτι που γοητεύει, μία έκπληξη, έναν ιδιαίτερο σχηματισμό, μία μικρή περιπέτεια θα έλεγα σε κάθε βήμα. Να προσθέσω πως ακόμα η πιο κάθετη τσουλήθρα του, παρόλο που είναι απλή και εύκολη, αλλιώς την περιμένεις και αλλιώς σου προκύπτει στην πορεία. Η πλούσια αναρριχόμενη βλάστηση που κοσμεί τα τοιχώματά του και οι αρκετοί καταρράκτες που πέφτουνε από άλλα μικρά παραφάραγγα, είναι η σημαντικότερη εικόνα του φαραγγιού και προκαλεί συνεχώς εντυπώσεις. Επίσης σημαντική εικόνα είναι και η αρχή του, μιας και το καλωσόρισμα ξεκινάει με 3 συνεχόμενους καταρράκτες των 9, των 19 και των 26 μέτρων με δυο ενδιάμεσες τρίμετρες τσουλήθρες!

Πέραν όλα όσα ανέφερα πιο πάνω, να μιλήσουμε λίγο για το πρακτικό κομμάτι. Βασικό είναι πως δεν έχει άσκοπες μετακινήσεις με το αυτοκίνητο για την πρόσβαση του. Η είσοδος του κάτω μέρους, είναι ταυτόχρονα και η έξοδος του πάνω μέρους του Κακορρέματος. Αφήνουμε λοιπόν το αυτοκίνητο στην είσοδο για το γνωστό παλιό Κακόρεμα Αλμυρού και συγκεκριμένα δίπλα από το γεφυράκι. Στα αριστερά και ανάποδα προς την κίνηση των νερών, υπάρχει ένα παλιό μονοπάτι που κινείται σχεδόν παράλληλα με το φαράγγι. Είναι μια ευχάριστη διαδρομή μέσα σε δάσος οξιάς και δρυς, που καταλήγει σε 35΄ σε ένα λιβάδι με ξέφωτο. Εκεί το φαράγγι είναι ανοιχτό και αμέσως διακρίνουμε το πρώτο ραπέλ. Από αυτό το σημείο αγναντεύεις όλη την περιοχή.

Η πρώτη προσπάθεια προσέγγισης του φαραγγιού στις 9 Ιανουαρίου έγινε από τον προφήτη Ηλία, ένα εκκλησάκι κάτω από το μνημείο των αδικοχαμένων θυμάτων αεροπόρων του αεροπορικού ατυχήματος
της 5 Φεβρουαρίου 1991. Κάτω από εκεί υπάρχει μια πτυχή του φαραγγιού που καταλήγει στο κυρίως φαράγγι. Η διαδρομή ξεκινάει μέσα σε έλατα και είναι ιδιαίτερα αισθητική. Είναι μια πολύ όμορφη διάσχιση μιας ώρας περίπου, χωρίς καταβάσεις με σχοινιά αλλά καθόλου ανιαρή! Τα ραπέλ λοιπόν του Κακορρέματος  Α΄ είναι 17 και το μεγαλύτερο αγγίζει τα 26 μέτρα. Χαρακτηριστικό του βουνού, είναι ότι σε κάθε φαράγγι έχει τουλάχιστον ένα ραπέλ 20-26 μέτρα. Στο φαράγγι επίσης μπορούμε να κάνουμε 2 τρίμετρα άλματα (τζαμπ) τα οποία πρέπει να γίνουν με προσοχή, καθώς και 4-5 τσουλήθρες, από τις οποίες η μία είναι εντελώς κάθετη! Φυσικά παντού υπάρχουν και ρελέ με αλυσίδες, με δυνατότητα επιλογής τρόπου κατάβασης. Κάνοντας το τελευταίο ραπέλ ύψους 13μέτρων, σε 5 λεπτά βρισκόμαστε στον χωματόδρομο και τα αυτοκίνητα μας, περπατώντας στην όχθη ανάμεσα σε πανύψηλα πλατάνια.  Το μήκος του φαραγγιού είναι περίπου 800 μέτρα και ο χρόνος που χρειάζεται μια μέτρια ομάδα για την κατάβασή του είναι περίπου 3 ώρες.

Να θυμίσουμε ότι η Όθρυς είναι μια οροσειρά της Θεσσαλίας που την χωρίζει κιόλας από την Στερεά Ελλάδα. Εκτείνεται  κατά μήκος των ορίων του νομού Μαγνησίας με κατεύθυνση από Δυτικά προς Ανατολικά.  Οι   Ανατολικές  πλευρές της βλέπουν προς τον Παγασητικό κόλπο και τον  κάμπο του Αλμυρού, ενώ οι δυτικές προς τον Μαλιακό κόλπο και ανήκουν στον νομό Φθιώτιδας. Ψηλότερη κορυφή είναι το Γερακοβούνι (1726), που υψώνεται ανάμεσα σε άλλες  κορυφές όπως τον Πήλιουρα και το Γκιούζι. Στη δυτική πλευρά της Μαγνησίας και στις πλαγιές του όρους υπάρχουν μόνο 4 ορεινά χωριά. Η Βρύναινα κι ο Άγιος Ιωάννης, οι Κοκκωτοί και οι Κωφοί. Είναι όλα κτισμένα  σε υψόμετρο  άνω των πεντακοσίων μέτρων. Η κύρια ασχολία των κατοίκων είναι η κτηνοτροφία και τη γεωργία. Κύριο γεωργικό προϊόν είναι το τσάι του βουνού (sideritis raeseri) το οποίο είναι αυτοφυές και εκτείνεται σε μεγάλες εκτάσεις του όρους.  Κατά την Αρχαία Ελληνική Μυθολογία το όρος Όθρυς ήταν το βουνό των Τιτάνων, όπου εγκαταστάθηκαν σ’ αυτό κατά την περίοδο της σύγκρουσης  τους με τους Ολύμπιους Θεούς. Οι τιτάνες μάχονταν από εκεί το Δία και τους υπόλοιπους θεούς αποσπώντας και εκτοξεύοντας  προς τον Όλυμπο τεράστιες πέτρες. Ο μύθος δίνει μια εξήγηση και προς τη γεωφυσική κατανομή του όρους, όπου η βλάστηση παρουσιάζει μεγάλη εναλλαγή. Στους πρόποδες του όρους έχουμε πλούσια βλάστηση με δασικά φυτά όπως η βελανιδιά, το πουρνάρι, το ρίκι. Στα ψηλότερα σημεία έχουμε κωνοφόρα όπως έλατα και μεγάλες εκτάσεις κατάφυτες με φτέρη. Οι κορυφές του όρους είναι πετρώδεις αλλά όχι απόκρημνες.

Σας υπενθυμίζω επίσης ότι για δική σας ασφάλεια, μην επιχειρήσετε να πάτε αυθαίρετα στις διαδρομές που δημοσιεύονται, παρά μόνο με την συνοδεία έμπειρων οδηγών καταβάσεων φαραγγιών.

Επίσης θα ήθελα να ευχαριστήσω όλα τα παιδιά που συμμετείχαν στις εργασίες ασφάλισης και να αναφέρω πως η συγκεκριμένη δράση διοργανώθηκε από τον Ε.Σ.Ε.Φ στα πλαίσια του νέου δυναμικού προγράμματος για το 2011, σχετικά με εξερευνήσεις φαραγγιών καθώς και την ανάπτυξη του Ελληνικού canyoning.

Γιώργος Ανδρέου

Εκπαιδευτής – Οδηγός καταβάσεων φαραγγιών.

Το Δέλφινο παρ’ όλη την ομορφιά του και την στρατηγική του θέση δεν ευδοκίμησε ποτέ μιας και οι κάτοικοι του δεν ξεπέρασαν ποτέ τους 20! Οι ντόπιοι ισχυρίζονται πως αυτό οφείλεται σε μία κατάρα που για 153 χρόνια σκέπαζε το χωριό τους. Ο θρύλος λέει πως εξαιτίας της δολοφονίας ενός μοναχού ο οποίος έσμιξε με μια βοσκοπούλα, ο δεσπότης του χωριού καταράστηκε τους κατοίκους του, να μην ξεπεράσουν ποτέ τους 13. Από τότε το χωριό πήρε την κατιούσα και χρόνο με τον χρόνο ο πληθυσμός του λιγόστευε. Εμπρός ολοταχώς στο Μεσαίωνα σήμαινε λοιπόν αυτό για τους κατοίκους, μιας και το χωριό τους παρέμενε εγκλωβισμένο και ούτε παπάς δεν ερχόταν το Πάσχα για την Ανάσταση. Τελικά η κατάρα έλαβε τέλος όταν ο  πρόεδρος του τοπικού συμβουλίου ζήτησε από τον Μητροπολίτη Φθιώτιδος να την εξορκίσει. Κατά πόσο απέχει η αλήθεια από την δεισιδαιμονία κανείς δεν ξέρει και ίσως δεν έχει και σημασία, οι κάτοικοι πάντως αισθάνονται απελευθερωμένοι και, μιας και η πίστη αποτελεί κινητήρια δύναμη, υπάρχουν ελπίδες να ευδοκιμήσει το χωριό τους!

Από αυτό το ιδιαίτερο χωριό ξεκινάει λοιπόν το φαράγγι του Δέλφινου. Ένα φαράγγι το οποίο ξεχωρίζει κυρίως για τη φαντασμαγορική θέα την ώρα της κατάβασης. Κανείς από μας, που μπήκαμε πρώτοι και ανυποψίαστοι μέσα στο φαράγγι, δε φανταστήκαμε το δέος που θα μας προκαλούσε η σιδηροδρομική γέφυρα που περνάει ακριβώς από πάνω. Το πρώτο του ραπέλ είναι ύψους 66μέτρων, χωρισμένο σε δυο καταβάσεις των 22 και των 44μέτρων. Τα υπόλοιπα είναι κι αυτά ψηλά και κυμαίνονται στα 15-50μέτρα. Κάθε ραπέλ σε φέρνει και πιο κοντά στη Γέφυρα, με αποκορύφωμα ένα αυτό των 70 μέτρων το οποίο βρίσκεται ακριβώς μπροστά στη Γέφυρα και κάνει ακόμα και τον μεγαλύτερο πραγματιστή να φαντάζεται την έκφραση που θα έπαιρναν οι επιβάτες του τρένου αν έβλεπαν τους σύγχρονους Δον Κιχώτες να κρέμονται στα σχοινιά! Αυτό το ραπέλ το χωρίσαμε σε 2 μέρη, με πρώτη αλλαγή στα 22μέτρα και το υπόλοιπο 49μετρο μονοκόμματο.

Για να ζήσει κάποιος λοιπόν αυτήν την εμπειρία πρέπει να αφήσει το αυτοκίνητο του στην έξοδο του φαραγγιού που απέχει 15χιλ από την Λαμία με προορισμό τον Γοργοπόταμο και μετά προς τις Άνω Βαρδάτες. Από εκεί παίρνετε έναν φαρδύ χωματόδρομο προς Ηράκλεια και στο ένα χιλιόμετρο θα κάνετε προς το βουνό και το φαράγγι που εύκολα θα το καταλάβετε. Στην έξοδό του υπάρχει κι ένα υδραγωγείο. Από εκεί το Δέλφινο είναι 20 περίπου χιλιόμετρα και θα κάνετε 30 λεπτά περίπου με το αυτοκίνητο ενώ ο δρόμος είναι ασφαλτοστρωμένος. Αφήνοντας το αυτοκίνητο στο χωριό και καλύτερα στο παλιό δημοτικό σχολείο το οποίο τώρα είναι κοινοτικό πάρκο με ταβέρνα, ακριβώς από κάτω παίρνετε ένα μονοπάτι και βγαίνετε μέσα στη ρεματιά. Από εκεί θέλει κάνα χιλιόμετρο περπάτημα μέσα από άγρια και πυκνή βλάστηση στη ρεματιά και σε ένα εικοσάλεπτο περίπου, φτάνετε σε ένα «φυσικό μπαλκόνι» πλαισιωμένο από δέντρα. Κάτω νομίζεις πως βλέπεις το χάος, και εκεί  είναι και το πρώτο ραπέλ.  Η ιδιαιτερότητα του πρώτου ραπέλ, δηλαδή, είναι πως βλέπεις κατευθείαν στο τέλος του φαραγγιού! Νομίζεις πως με μία σχοινιά θα τα περάσεις όλα και θα βγεις κατευθείαν στα αυτοκίνητα!

Μόνο όταν πλησιάσεις το ρελέ και δεθείς, καταλαβαίνεις πως υπάρχει κι άλλο φαράγγι από κάτω. Το φαράγγι συνεχίζει με 19 ραπέλ, σχετικά μεγάλα τα περισσότερα, αλλά εύκολα όμως, μιας και οι βράχοι είναι κάθετοι, δεν υπάρχουν πολλές προεξοχές και περίεργα γυρίσματα. Η  ασφάλιση του φαραγγιού είναι πολύ καλή και το κάνει προσβάσιμο και προσπελάσιμο στους περισσότερους. Σαφώς και είναι ένα φαράγγι που έχει κάποιες τεχνικές δυσκολίες μιας και τα ραπέλ είναι μεγάλα και υπάρχουν και δύο αλλαγές οι οποίες  όμως γίνονται σε ικανοποιητικού μεγέθους πατάρια.

Στο φαράγγι αυτό λοιπόν δεν σε συνοδεύει ο ήχος απ’ την δύναμη και την ροή του νερού, όπως σε άλλα φαράγγια, δεν ακούς το βουητό που κάνει ο καταρράκτης  όταν σκάει με δύναμη, αντίθετα σε ακολουθεί ο ρυθμικός ήχος του τρένου που περνάει κάθε τόσο και ταράζει την  ηρεμία και την ησυχία του φαραγγιού και κάνει όλους να εύχονται να το ανταμώσουν σε εκείνο το δεύτερο μεγάλο ραπέλ και να χαιρετήσουν τους επιβάτες του! με το ένα χέρι όμως, μιας και το δεύτερο πρέπει να κρατάει το σχοινί! Ο καλύτερος συνδυασμός θα ήταν όταν έχει και νερό. Δηλαδή και ο ήχος των τρένων και του νερού. Αυτό είναι εφικτό από τον Ιανουάριο μέχρι και τον Απρίλιο. Τους άλλους μήνες είναι στεγνό.

Η ασφάλιση και η οργάνωση της ομάδας έγινε με δική μου επιμέλεια στις 24 Μαΐου 2010 και συμμετείχαν, ο Κώστας ο Στασινός ο οποίος το ανακάλυψε και ασχολήθηκε μ αυτό, ο Γιάννης ο Δαλαμπής, ο Δημήτρης ο Μυλωνάς, ο Αριστείδης Ζάχαρης, η Κατερίνα Κουιμτζή και η Αλεξία Λιτοπούλου. Το Δελφινάκι είναι μια καλή ανακάλυψη, με εύκολη πρόσβαση και γενικά σύντομο φαράγγι διάρκειας 3-4 ωρών. Το υψόμετρο όταν ξεκινάει δείχνει 420μέτρα, ενώ όταν τελειώνουμε δείχνει μόλις 90. Το μήκος του είναι 340μέτρα και γενικά δεν υπάρχουν πολλά διαστήματα με περπάτημα, αλλά σχεδόν συνεχόμενα ραπέλ.

Στο τέλος μην παραλείψετε να σταθείτε για φαγητό και ξεκούραση, στην ταβέρνα απ’ όπου ξεκινήσατε. Εκτός του ότι το περιβάλλον είναι πολύ όμορφο μέσα σε ένα καταπράσινο πάρκο με γκαζόν και με εκπληκτική θέα, η εξυπηρέτηση είναι πολύ καλή, το φαγητό παραδοσιακό, πολύ νόστιμο και το τσίπουρο εκπληκτικό! Η περιοχή φημίζεται άλλωστε για το τσίπουρο της. Είναι ό,τι πρέπει λοιπόν για την ανταμοιβή μιας μεγάλης ημέρας και ευκαιρία για να κλειστεί το ραντεβού για το επόμενο φαράγγι μιας και η Οίτη διαθέτει τόσα πολλά!!

Γιώργος Ανδρέου.

Εκπαιδευτής-Οδηγός καταβάσεων φαραγγιών

Λίγες και συγκεκριμένες ορειβατικές και πεζοπορικές διαδρομές είναι γνωστές, κυρίως από τα χωριά Παύλιανη και Πυρά στη νότια πλευρά του βουνού και από την Υπάτη στη βόρεια πλευρά του, που αποτελούν και τις πλέον κλασικές διαδρομές. Οι δυτικές πλευρές της Οίτης είναι περίπου άγνωστες, ενώ οι βορειοανατολικές απρόσιτες και κρημνώδεις. Στα χαμηλά υψόμετρα της ανατολικής πλευράς του βουνού περνά η σιδηροδρομική γραμμή Αθηνών – Λαμίας προσφέροντας μια ενδιαφέρουσα και “διαφορετική” πεζοπορική διαδρομή πάνω στις γραμμές του τρένου.
Η διάσχιση του ποταμού Ασωπού που αποτελεί το φυσικό όριο της Οίτης με το Καλλίδρομο, είναι μια καθιερωμένη διάσχιση ποταμού που την πραγματοποιούν κάθε χρόνο εκατοντάδες πεζοπόροι. Το μεγαλύτερο τμήμα της Οίτης, από τους πρόποδές της μέχρι την ψηλότερη κορφή της τον Πύργο (2152 μ), βρίσκεται στη διοικητική περιφέρεια του Δήμου Υπάτης.
Η χλωρίδα της Οίτης και ειδικά της ανατολικής πλευράς και μέχρι τα 700 μέτρα, περίπου υψόμετρο αποτελείται από την τυπική μεσογειακή βλάστηση με τα πουρνάρια, τις κουμαριές, τα φυλίκια, τις αριές, τα σχίνα, τους κότινους, τα σουμάκια, τις μυρτιές, τους μέλεγους, τις κουτσουπιές, τις κοκορεβιθιές, τους γάβρους, τις οστριές, τις βελανιδιές και τις ελάχιστες φλαμουριές. Πιο πάνω και μέχρι τα 1800 μέτρα περίπου, στη δεύτερη ζώνη, κυριαρχούν τα ελατοδάση. Απέραντες εκτάσεις καλύπτονται από την κεφαλληνιακή ελάτη, κι ανάμεσα, συστάδες αγριόκεδρου και μαλόκεδρου ενώ ο ίταμος, το αρκουδοπούρναρο και το σφενδάμι είναι πιο αραιά.
Σε πολύ λίγα μέρη του βουνού υπάρχουν κάποιες συστάδες μαυρόπευκων.
Στα ρέματα βρίσκουμε τον πλάτανο, ψηλότερα την ιτιά και χαμηλότερα την πικροδάφνη.
Η πανίδα της από την μεριά των μεγάλων θηλαστικών είναι ο λύκος, το αγριογούρουνο, λίγα ζαρκάδια και αγριόγιδα και αρκετοί λαγοί. Μεγαλύτεροι είναι οι πληθυσμοί της αλεπούς και του σκίουρου (βερβέρα), ενώ συμαντική είναι και η παρουσία της νυφίτσας, του ασβού, του κουναβιού, του σκαντζόχοιρου, του μυωξού και άλλων μικρών τρωκτικών. Από ερπετά συναντάμε την οχιά και την δενδρογαλιά. Στον ουρανό της Οίτης γυροπετάει ακόμα ο χρυσαετός και πολλά γεράκια, ενώ μέσα στα δάση αισθητή είναι η παρουσία των δρυοκολαπτών, από τα δεκάδες χιλιοτρυπημένα ξερά έλατα. Με λίγη υπομονή θα δείτε τη μαυροτσικλητάρα, την πρασινοτσικλητάρα και τον στικτό δρυοκολάπτη να πετάνε με μεγάλες καμπύλες από κορφή σε κορφή. Πάνε πολλά χρόνια που τα όρνια και οι γύπες εξαφανίστηκαν κι από την Οίτη. Μένουν οι διηγήσεις των γεροντότερων για το δέος που τους προξενούσαν.
Το 2005 ο Δήμος Υπάτης ανέδειξε πολλές άγνωστες πεζοπορικές διαδρομές που βρίσκονται κυρίως στη βόρεια πλευρά του βουνού. Οι διαδρομές ξεκινούν από τα χωριά Υπάτη, Λουτρά Υπάτης, Καστανιά και Νεοχώρι και κατευθύνονται προς τις κορυφές του βουνού. Η μεγάλη υψομετρική διαφορά των κορυφών της Οίτης από τα χωριά έναρξης των διαδρομών καθιστούν αυτές αρκετά δύσκολες αλλά συνάμα και γοητευτικές. Οι περισσότερες μέχρι τα αλπικά υψόμετρα κινούνται σε πυκνά ελατοδάση. Εντύπωση προκαλεί ότι το έλατο ευδοκιμεί σε χωριά με χαμηλό υψόμετρο όπως τα Λουτρά Υπάτης και η Υπάτη που βρίσκονται αντίστοιχα στα 80 και 400μ.
Οι περισσότερες πεζοπορικές διαδρομές συγκλίνουν στο καταφύγιο της Οίτης που βρίσκεται σε υψόμετρο 1760μ. Σε πολλές διαδρομές υπάρχει ικανοποιητική σήμανση με κόκκινα βαψίματα και πινακίδες ενώ σε άλλες δεν υπάρχει καμία ένδειξη. Μια όμορφη διαδρομή που κινείται στις βόρειες πλαγιές της Οίτης, προσφέροντας απεριόριστη θέα στην κοιλάδα του Σπερχειού, τα μακρινότερα καμποχώρια και τα Λουτρά Υπάτης. Είναι το μονοπάτι για το φαράγγι του Καμαριώτη. Η αφετηρία της διαδρομής είναι στο Αργυροχώρι. Στην αρχή είναι λίγο απότομη μέχρι να τραβερσάρει την πλαγιά. Μετά μέχρι να φτάσετε στο μικρό πλάτωμα, το Αμπελάκι, είναι ομαλή.

Στις αρχές του περασμένου αιώνα το Αμπελάκι το καλλιεργούσαν οι κάτοικοι του Αργυροχωρίου και οι σπηλιές που συναντάτε στη διαδρομή αποτελούσαν κρυψώνες ειδικά στα χρόνια της Γερμανικής κατοχής. Για να βρείτε το κοντινότερο σημείο που πρέπει να αφήσετε το αυτοκίνητό σας, θα πρέπει να ξεκινήσετε από το Αργυροχώρι με κατεύθυνση τον Καμαριώτη. Αφήστε το αυτοκίνητό σας σε ένα μεγάλο αλώνι  και μετά γυρίστε πίσω προς το Αργυροχώρι. Πριν το χωριό θα δείτε το εκκλησάκι του Αγ. Αθανασίου. Εκεί παρκάρετε τα αυτοκίνητά σας αν δεν είναι 4Χ4, ειδάλλως συνεχίστε και μετά την εκκλησία  θα βρείτε έναν πολύ ανηφορικό χωματόδρομο που τον τέμνει διαρκώς το μονοπάτι και τον πάτε μέχρι το τέλος του. Στο τέλος του απότομου χωματόδρομου έχει μεγάλα πλατάνια και μια παλιά πέτρινη ποτίστρα. Εκεί θα βρείτε μονοπάτι που φεύγει αριστερά σας, δηλαδή ανατολικά. Πάνω στο μονοπάτι θα διακρίνετε σημάδια που σας οδηγούνε μέχρι την περιοχή ΄΄Αμπελάκια΄΄ όπου θα συναντήσετε ένα μικρό λιβάδι και μια βρύση όπου από κάτω είναι και το φαράγγι. Πάνω από τη βρύση συνεχίζει το μονοπάτι τραβερσάροντας παράλληλα με τον Καμαριώτη. Σε λίγο το μονοπάτι τελειώνει κι αρχίζετε να κατεβαίνετε με προσοχή μέσα από ένα ρεματάκι μέχρι να βρείτε ένα χαμηλό δέντρο με έναν κόκκινο ιμάντα. Από εκεί θα ξεκινήσετε να κατεβαίνετε κάνοντας 3 συνεχόμενα ραπέλ, για να βρεθείτε μέσα στο φαράγγι. Σ’ αυτό το σημείο να είστε λίγο προσεκτικοί. Επίσης μπορείτε να προσεγγίσετε την κοίτη του φαραγγιού συνεχίζοντας το μονοπάτι αλλά δεν είναι ευδιάκριτο και θα βρεθείτε μπροστά στο γκρεμό. Όλη η διαδρομή από το Αργυροχώρι έως την είσοδο του φαραγγιού είναι 3 ώρες με τα πόδια και 1 ώρα αν πάτε με αυτοκίνητο 4Χ4 μέχρι το τέλος του κακοτράχαλου χωματόδρομου.Οι καταρράκτες του Καμαριώτη είναι 50!  Από τον έναν καταρράκτη στον άλλον περπατάμε ελάχιστα. Το μήκος του είναι 1750μέτρα και η υψομετρική του διαφορά 630μέτρα. Οι καλύτερη εποχή για την κατάβαση του Καμαριώτη είναι την Άνοιξη που λιώνουν τα χιόνια και το φαράγγι  κατεβάζει νερό. Η διάσχιση αυτού του φαραγγιού είναι για άτομα που δεν στερούνται από μια στοιχειώδη φυσική κατάσταση και με μια σχετική εμπειρία στο canyoning.  Μόλις φθάσετε στην έξοδο του φαραγγιού, θα πρέπει να πάτε αριστερά, από ένα αρκετά κατηφορικό μονοπάτι. Στο τέλος του μονοπατιού είναι ένα μεγάλο λιβάδι. Μην επιχειρήσετε να κατέβετε το φαράγγι αν δεν υπάρχουν μαζί σας έμπειροι οδηγοί. Οι ομάδες πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικές την περίοδο που το φαράγγι κατεβάζει πολύ νερό! Η εποχή που έγινε η πρώτη διάσχισή του, ήταν στις 20 και 21 Οκτωβρίου 2001 από 7 μελή ομάδα με εμένα επικεφαλή, ξεκινώντας από την αρχή του σε υψόμετρο 1420μέτρα, ενώ χρειάστηκαν 2 ημέρες για την ολοκλήρωση. Το συνολικό μήκος του Καμαριώτη είναι 6χλμ. Την πρώτη ημέρα εξερευνήθηκε η μισή διαδρομή και η ομάδα διανυκτέρευσε μέσα στο φαράγγι, σε υψόμετρο 740μέτρων, κατεβαίνοντας τους πρώτους  27 καταρράκτες. Την επόμενη μέρα η ομάδα ασφάλισε και τους υπόλοιπους 57 καταρράκτες. Δηλαδή το φαράγγι έχει σύνολο 84 καταρράκτες! Από τότε μέχρι σήμερα διασχίζεται μόνο το δεύτερο τμήμα του φαραγγιού το οποίο είναι και το πιο αξιόλογο και έχουν γίνει κατά διαστήματα βελτιώσεις των ασφαλειών του. Γενικά ο Καμαριώτης είναι ένα φαράγγι μόνο για κανιονίστες με καλή κίνηση προσφέροντας μοναδικές εικόνες κι εμπειρίες.

Γιώργος Ανδρέου

Ο Τσούτσουρας είναι το επίνειο του Δήμου Αρκαλοχωρίου στη νότια παραλία του Νομού Ηρακλείου, το Λιβυκό πέλαγος. Γραφικό και πανέμορφο ψαροχώρι σήμερα με σημαντική τουριστική υποδομή και υπέροχη θάλασσα. Τόπος ιδανικός για καλοκαιρινές διακοπές και με κάθε προοπτική για τη λειτουργία του ως τουριστικού θέρετρου για όλη τη διάρκεια του χρόνου. Η θάλασσα έχει ιδιαίτερη πυκνότητα σε αλάτι και σε ιώδιο, στοιχεία συνδυαζόμενα με την καθαρότητά της συνθέτουν ισχυρή πρόκληση για θερινές διακοπές. Δεν έχει όμως μόνο το παραθαλάσσιο χωριό ομορφιές. Ολόκληρη η γύρω περιοχή διαθέτει μαγευτική φύση και δίνει την ευκαιρία για μικρές ή μεγάλες εκδρομές είτε στην καρδιά των βουνών (Αστερούσια) είτε μέσα από τα ποτάμια και τους χείμαρρους, είτε στις κορυφές μέσα από μονοπάτια, είτε στα φαράγγια που υπάρχουν εκεί γύρω και αγκαλιάζουν το χωριό. Στο έδαφος της γραφικής παραλίας και στην ευρύτερη περιοχή του οικισμού βρίσκονταν άλλοτε χτισμένη η αρχαία και ισχυρή πολιτεία «Ίνατος». Στην Ινατο, βρισκόταν και ο τόπος λατρείας της θεάς των τοκετών «Ειλείθυιας». Στο ιερό λατρευτικό σπήλαιο της θεότητας αποκαλύφθηκε πλήθος αρχαιολογικών ευρημάτων, πλακιδίων, ειδωλίων (Νιοβιδών), αναθηματικών αντικειμένων κ.α. μερικά εκ των οποίων φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου. Η περιοχή σήμερα ζει με την έντονη παρουσία των μύθων και των λαϊκών διηγήσεων. Το σπήλαιο αυτό σύμφωνα με πληροφορίες των κατοίκων, βρίσκεται ακριβώς στην έξοδο του φαραγγιού που θα περιγράψω παρακάτω.

Το αρχαίο όνομα της πολιτείας είναι άγνωστης προέλευσης και ετυμολογίας, όπως και αρκετά προελληνικά ονόματα που σώζονται ακόμη και σήμερα στην Ελλάδα. Ο Στέφανος Βυζάντιος μας πληροφορεί ότι στην πολιτεία αυτή (την Είνατο) υπήρχε το ονομαστό σπήλαιο της Εινατίας Ειλείθυιας.

Για πρώτη φορά αναφέρεται με το σημερινό του όνομα το χωριό με 8 κατοίκους στην ελληνική απογραφή του 1940. Μέχρι τότε ο όρμος του Τσουτσούρα που τα χωράφια του ανήκαν σε ιδιοκτήτες κυρίως από τον Άγιο Βασίλειο της Βιάννου κατοικούνταν μόνο κατά τους καλοκαιρινούς μήνες όπου έρχονταν οι αγρότες να θερίσουν τα δημητριακά που έσπερναν κάθε Φθινόπωρο. Έτσι κατά το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου η περιοχή ήταν έρημη και μόνο κάποιοι ψαράδες που έριχναν τα δίχτυα τους στα ανοιχτά έβγαιναν στο γιαλό πότε – πότε, καθώς διηγούνται οι γεροντότεροι του οικισμού.

Το όνομα Τσούτσουρας πιθανόν να μην συνδέεται με αυτήν την πληροφορία.  Σύμφωνα με πληροφορίες της τοπικής κοινωνίας το όνομα του χωριού είναι ηχοποίητο. Προήλθε από τη λέξη «σούσουρο» ή «Σούσουρος». Στην πρώτη περίπτωση οι κάτοικοι εξηγούν ότι ο χείμαρρος στα δυτικά σύνορα του χωριού κατά το χειμώνα δημιουργεί έναν φοβερό «σούσουρο», δηλαδή θόρυβο από τα νερά που κατεβαίνουν ορμητικά από τα βουνά στη θάλασσα. Στην άλλη περίπτωση η ονομασία του χωριού προέρχεται από την ονομασία του ποταμού που ονομαζόταν «Σούσουρος που στα «ξένα» – όπως λένε οι κάτοικοι – γράφεται «Susuros» και διαβάζεται Ζούζουρος από το οποίο εύκολα οδηγούμαστε στο Τσούτσουρος. Από τις λέξεις, λοιπόν, αυτές είτε έτσι, είτε αλλιώς προήλθε η σημερινή ονομασία του κατά την άποψη των κατοίκων του χωριού.

Περιμετρικά του χωριού θα δείτε αρκετά φαράγγια, μικρά και μεγάλα. Αυτό το οποίο θα περιγράψω που είναι και το κυριότερο, είναι το φαράγγι πριν το χωριό όπου στην έξοδό του βρίσκεται και το ιστορικό σπήλαιο. Η περιοχή έχει αρκετά ρήγματα, με τον ασβεστόλιθο να κυριαρχεί.  Πάνω από το παραθαλάσσιο χωριό βρίσκεται το μικρό σε υψόμετρο βουνό (629μ.) εν ονόματι ΄΄Χούσακας΄΄. Στον Χούσακα υπάρχουν μεγάλες σε έκταση ορεινές κοιλάδες όπου είναι και οι τροφοδότες νερού των φαραγγιών του, που κοιτάζουν προς το Λυβικό πελάγος.

Η προσέγγιση του φαραγγιού γίνεται από τον δρόμο προς Κάτω Καστελλιανά. Μετά από περίπου 5 χλμ. Δεξιά σας όπως ανεβαίνετε υπάρχει χωματόδρομος μήκους περίπου 1,5χλμ που οδηγεί στη περιοχή Σερβογιάννη έναν μεγάλο απέραντο  βοσκότοπο με χαρακτηριστικό στοιχείο τον συνήθης πολύ δυνατό αέρα. Από εκεί θα κινηθείτε με τα πόδια, νότια προς τη θάλασσα πάνω σε έναν χωματόδρομο και θα κατηφορίσετε αριστερά προς την κοίτη του φαραγγιού όταν περάσετε την περίφραξη. Μετά από περίπου 20-30 λεπτά θα συναντήσετε το πρώτο ραπέλ.

Εκεί θα ανακαλύψετε πόσο έντονα μπορούν να γίνουν τα βιώματα σας κοντά στη φύση. Πρόκειται για ένα μικρό αλλά πολύ όμορφο φαράγγι που, από την αρχή, διαπιστώνετε ότι μέσα σας γίνεστε με την Μάνα γη ένα μέρος της!

Νιώθετε αμέσως την μικρή ροή του φαραγγιού να αντηχεί ευεργετικά στα αυτιά αλλά και την ψυχή σας, ακούτε συνεχώς σε όλη την διάρκεια της κατάβασής σας,  ήχους διαφόρων πουλιών και περισσότερο  αρπακτικών που προβαίνουν σε προκλητικές πτήσεις δεξιοτεχνίας και χαίρεστε την ασύλληπτη ομορφιά των άγριων λουλουδιών και δέντρων! Μην ξεχνάτε πως περίπου το 70% των αρπακτικών πτηνών της χώρας μας κατοικεί στη Κρήτη.

Η διαδρομή μπορεί να μην είναι πολύωρη αλλά σας αποζημιώνει πλήρως καθώς διαθέτει πολλές εναλλαγές με καταπληκτική θέα σε όλο το εύρος του φαραγγιού και ευχάριστες εκπλήξει καθώς στο τέλος του έχει μια εξαιρετικά όμορφη και μεγάλη κατάβαση 32μέτρων με τα τοιχώματα να στενεύουν και να αποκτούν περισσότερο χρώμα!

Βγαίνοντας από το φαράγγι, αριστερά σας βρίσκεται και το αρχαίο σπήλαιο. Ο Τσούτσουρας έχει υψομετρική διαφορά 280μ. ενώ ξεκινάει από τα 310μ και καταλήγει στα 30μ. Έχει 13 καταβάσεις με τη μεγαλύτερη στα 32μ.
με μήκος περίπου 1,5 χλμ και ο χρόνος που απαιτείται για  μία ομάδα τεσσάρων ατόμων μέσου επιπέδου είναι περίπου 2 ώρες. Ιδανική περίοδος είναι από τον Ιανουάριο μέχρι και τον Μάρτιο. Αυτή την περίοδο το φαράγγι θα κατεβάζει και λίγο νερό. Όλους τους άλλους μήνες, απλά ξεκινήστε πολύ πρωί και πάρτε μαζί σας άφθονο νερό. Στην κατάβαση με νερό φορέστε νεοπρέν 3mm. Για αυτή τη διαδρομή είναι αρκετό.

Αυτό το φαράγγι το ασφάλισα τον Μάρτιο του 2004 με τους μαθητές της  1^ης προγραμματισμένης σχολής canyoning της Κρήτης. Από τότε κινούνται αρκετές ομάδες και είναι ιδανικό για σχολές και εκμάθηση τεχνικών.

Γιώργος Ανδρέου.

Εκπαιδευτής – οδηγός καταβάσεων φαραγγιών

Σε προηγούμενο τεύχος περιέγραψα και αναφέρθηκα λεπτομερώς, στο εξαιρετικό φαράγγι «Μέγα ρέμα » που βρίσκεται κι αυτό στο ίδιο όμορφο κι απόκρημνο βουνό. Το Μέγα ρέμα, κοντεύει να γίνει το νούμερο ένα φαράγγι σε επισκεψημότητα στην Ελλάδα, γιατί βρίσκεται στο κέντρο της Ελλάδος και συνδυάζει εύκολη και σχετικά σύντομη πρόσβαση μαζί με ασφαλή κατάβαση και εξαιρετικά σπάνια ομορφιά!

Ενώ το μέγα ρέμα έχει κατεύθυνση βορειοανατολική, αντίθετα το Πλησόρεμα έχει κατεύθυνση νοτιοανατολική και τα δυο φαράγγια βρίσκονται πλάτη με πλάτη στην Κνημίδα. Κοντά στο Πλησόρεμα, βρίσκεται το αγροτικό και κτηνοτροφικό χωριό Άγναντη που κάποτε έσφυζε από ζωή δίνοντας ευκαιρία για εργασία σε εκατοντάδες ανθρώπους της ευρύτερης περιοχής στα κάποτε πλούσια σε κάρβουνο ορυχεία της.

Εδώ και πενήντα χρόνια το χωριό είναι να μεταφερθεί στην καινούργια του θέση, κοντά στον Άγιο Κωνσταντίνο λόγω κατολισθήσεων και καθιζήσεων, εξαιτίας των παλαιών στοών των μεταλλίων της περιοχής.

Η απόσταση από τον Άγιο Κωνσταντίνο είναι περίπου 20 λεπτά, διασχίζοντας έναν παλιό ασφαλτόδρομο 9χιλιομέτρων, με πολλές κι απότομες στροφές. Το χωριό είναι χτισμένο πάνω σε έναν αυχένα, σε υψόμετρο 420μέτρων, με εξαιρετική θέα στον βόρειο Ευβοϊκό και την περιοχή ανάμεσα από την Αταλάντη και τον Παρνασσό.

Κοντά στο χωριό, ανακαλύφθηκε μυκηναϊκό νεκροταφείο από ανασκαφές που έγιναν το 1969. Εκεί ήταν «Η Μυκηναϊκή Άγναντη Λοκρίδος». Τα αξιόλογα μυκηναϊκά ευρήματα κοσμούν το Αρχαιολογικό Μουσείο Θηβών και έχουν καταχωρισθεί στα «Χρονικά» του Αρχαιολογικού Δελτίου. Η συνεχής χρήση του νεκροταφείου αυτού από το 1300 – 1000 π.χ. δηλαδή επί 300 συναπτά έτη, μαρτυρεί ότι η ζωή των ανθρώπων της περιόδου αυτής υπήρξε αδιατάρακτη. Η αναστάτωση που ακολούθησε

μετά τον Τρωικό Πόλεμο στα μεγάλα μυκηναϊκά κέντρα, φαίνεται να

άφησε τους λιγοστούς κατοίκους, γεωργούς και κτηνοτρόφους της δύσβατης και ορεινής Άγναντης, ήσυχους και άθικτους. Επίσης τον Φλεβάρη του 1957, είχε παραδοθεί και τοποθετηθεί στο μικρό Αρχαιολογικό Μουσείο του Παν/μίου Αθηνών, ένα τεμαχισμένο στα δύο, μυκηναϊκό ξίφος του 1450 π.Χ, το οποίο είχε βρει βοσκός στη θέση «Αϊ – Λιάς» της «Πλιέσιας», απέναντι και πολύ κοντά από το μοναδικό σε έκταση, βατότητα και ομορφιά δρυοδάσος, το δεντριά όπως το λένε οι ντόπιοι.

Εκεί σ’ αυτό το δρυοδάσος είναι και το φαράγγι Πλησόρεμα το οποίο εξερευνήσαμε στις 6 Ιανουαρίου 2010.

Αρχικά οι πληροφορίες των ντόπιων για το φαράγγι ήταν πιο πολύ ιστορικές, όπως για μια συγκλονιστική ιστορία μιας κοπέλας που αυτοκτόνησε πέφτοντας εκεί μέσα από ένα απόκρημνο σημείο. Η κοπέλα αυτή λένε πως ήταν να παντρευτεί με κάποιον παρά την θέλησή της εδώ και 40 περίπου χρόνια και την μέρα του γάμου της πήγε και γκρεμίστηκε. Το σημείο αυτό ονομάστηκε το πέρασμα της νύφης και είναι ένα στενό σημείο όπου σμίγουν οι όχθες του φαραγγιού.

Αυτό το σημείο από πάνω φαίνεται βαραθρώδες.

Το φαράγγι ξεκινάει από μια μεγάλη ορεινή πεδιάδα ήπιας κλήσης χωρίς μεγάλη υψομετρική διαφορά (110μέτρα από την είσοδο μέχρι την έξοδο) και σε απόσταση μήκους 1200μέτρων. Το υψόμετρο της αρχής του φαραγγιού είναι 460μέτρα ενώ ο χωματόδρομος που το τέμνει, βρίσκεται στα 350μέτρα.

Το φαράγγι γίνεται εύκολα αντιληπτό, αν κοιτάξουμε από το χωριό προς τα δυτικά. Προς την κατεύθυνση αυτή και παράλληλα με αυτό, υπάρχει κι ένας χωματόδρομος με κατεύθυνση την Καρυά, ένα ορεινό χωριό που βρίσκεται ακριβώς πάνω από τα Καμένα Βούρλα. Παίρνοντας αυτόν το χωματόδρομο, αμέσως μετά το χωριό, υπάρχει ένας άλλος κατηφορικός χωματόδρομος που οδηγεί στην έξοδό του. Το μήκος του είναι περίπου ένα χιλιόμετρο. Για την είσοδό του η διαδικασία είναι πολύ εύκολη. Παίρνετε τον δρόμο προς Καρυά και μόλις μετά από 2,5 χιλιόμετρα περίπου, ο δρόμος αρχίζει να κατηφορίζει και αριστερά του υπάρχουν χωράφια με καλλιέργειες. Αριστερά του δρόμου, δηλαδή δυτικά, εύκολα θα αντιληφτείτε το φαράγγι.

Τον πρώτο δρόμο που θα συναντήσετε με κατεύθυνση προς το φαράγγι, τον ακολουθείτε με τα πόδια, φροντίζοντας να έχετε αφήσετε το  αυτοκίνητο σας λίγο πριν από αυτό το σημείο. Το τέρμα του δρόμου είναι σε ένα κτήμα, όπου από εκεί η πρόσβαση είναι πολύ εύκολη. Όλο αυτό το σημείο ονομάζεται Στενή γιατί το φαράγγι είναι πάρα πολύ στενό!

Πραγματικά αμέσως μόλις βρεθείτε στην κοίτη του και μόλις μετά από 30 μέτρα, θα αντικρύσετε ένα σπάνιο θέαμα. Ένα πολύ στενό ρήγμα με ελάχιστη διαφορά απόστασης από την μία του άκρη μέχρι την άλλη, χωρίς να ανοίγει όσο υψώνεται προς τα πάνω! Η αίσθηση του απόλυτου σκοταδιού και συνεπώς της διάσχισης κάποιου υπόγειου ποταμού και γενικά μιας βαραθρώδες πορείας, θα την έχετε για αρκετή ώρα, διασχίζοντας ένα μεγάλο τμήμα του. Περίπου τα 2/3 του μήκους του! Το απόλυτο σκοτάδι σε όλο αυτό το τμήμα του, είναι κάτι που το ανεβάζει πολύ σαν φαράγγι, ως αναφορά πάντα την αισθητική του. Τα αλλεπάλληλα μικρά κατεβάσματά του με αντιστήριξη σε συνδυασμό με το ελάχιστο έως και ανύπαρκτο φωτισμό του, θα σας δίνουν την εντύπωση ότι το επόμενο βήμα σας θα είναι μέσα σε καταβόθρα! Δυστυχώς όμως μην περιμένετε να απολαύσετε μεγάλα ραπέλ, αλλά ούτε και μικρά. Λίγο μετά την είσοδό σας θα δείτε αριστερά σας όπως κατεβαίνετε να τρέχει νερό και να σχηματίζει έναν καταρράκτη ύψους 18μέτρων. Μια άλλη αρκετά εντυπωσιακή εκδοχή, είναι να μπείτε κι από κει κατεβαίνοντας όμως με ραπέλ και δένοντας από ένα μεγάλο δέντρο που στέκει ακριβώς από πάνω. Ο καταρράκτης αυτός, σχηματίζεται από ένα ρυάκι που χύνεται στο φαράγγι. Θα το βρείτε εύκολα πάνω στην πορεία σας προς την κοίτη και θα το ακολουθήσετε μέχρι να σας βγάλει σ’ αυτό το σημείο. Εκεί θα νιώσετε τη αίσθηση πως κατεβαίνετε σε βαραθρώδες πηγάδι! Λίγο πιο κάτω είναι και το πέρασμα της νύφης. Το χαρακτηριστικό σ’ αυτό το σημείο, είναι ότι σμίγουνε οι δυο άκρες του φαραγγιού ακριβώς από πάνω και μπορεί κάποιος να περάσει από την μία μεριά του ρήγματος στην άλλη, αλλά με αυξημένη επικινδυνότητα!!

Το Πλησόρεμα, δεν έχει καμία απαίτηση τεχνικών, αφού τα 3 μικρά ραπελάκια των 3-5 μέτρων που θα συναντήσετε, περνιούνται αρκετά εύκολα, και ακόμα ακόμα για κάποιους και με αντιστήριξη! Θα κολυμπήσετε μόνο σε ένα σημείο του, και μπορείτε άνετα να πάτε και με στολή νεοπρέν 3ών χιλιοστών. Στην αρχή του καλοκαιριού αν κρατάει ακόμα νερό, η προσπέλασή του γίνεται με ένα σορτσάκι κι ένα φανελάκι.

Το Πλησόρεμα είναι και κατάλληλο για όσους θέλουν να έχουν μια πρώτη επαφή με τα φαράγγια, αφού είναι πολύ εντυπωσιακό και αρκετά εύκολο.  Ο χρόνος που απαιτείται για την διάσχισή του είναι περίπου 50 λεπτά. Η παρέα που το εξερεύνησε αποτελούνταν από τον γράφοντα και τους: Καγιά Αλέξανδρο, Πατρώνα Δημοσθένη, Λιόλιο Δημήτρη, Παπαγιάννη Φοίβο, Σιδέρη Μάρκο, Μαρτζούκο Μιχάλη, Συρίβελη Κώστα.

Γιώργος Ανδρέου.

Εκπαιδευτής – οδηγός καταβάσεων φαραγγιών